Werkplaats Biopolitiek

17 Mei '10 - 578 W Recensie: Volksbeving, van Fred Pearce

Vanmorgen begon op radio 1 (Dit is de dag ) de verkiezingscampagne met als aftrap het thema duurzaamheid.

Binnen no-time begon historicus Wim Berkelaar over de bevolkingsgroei die afgeremd moet worden in het kader van de duurzaamheid. Dit toont aan hoe belangrijk het is voor de milieubeweging weerstand te kunnen bieden aan dit soort simplisme, dat ook wortels heeft in de natuurbeschermingswereld.

Aangenaam verrast is Biopolitiek dan ook over een boekbespreking in het magazine van Milieudefensie. Minpuntje is dat De Groene Revolutie kritiekloos omarmd lijkt te worden. Han van der Wiel bespreekt 'Volksbeving' van journalist Fred Pearce als volgt:

Bevolkingscrash

Sinds Malthus zien talloos veel doemdenkers en dito organisaties de groei van de wereldbevolking fout aflopen. De Nederlandse Club van Tien Miljoen bijvoorbeeld, die een tellertje op de website laat meelopen over de omvang van de wereldbevolking: “Bij ongewijzigd beleid is een catastrofe onafwendbaar.”

In het boek Volksbeving maakt journalist Fred Pearce (onder meer van New Scientist) korte metten met al die doemdenkerij. De wereldwijde piek in het vruchtbaarheidscijfer is al lang voorbij, toont hij. In 1950 kregen vrouwen wereldwijd gemiddeld vijf tot zes kinderen, tegenwoordig is dat cijfer 2,6 en het daalt en daalt en daalt. In grote delen van de wereld is de groei al overgegaan in krimp.

De ‘bevolkingsbom’ is gedemonteerd, stelt Pearce.

Lang hebben demografen betoogd dat de vruchtbaarheid pas daalt als een samenleving is gemoderniseerd en de welvaart op een behoorlijk peil is gebracht. Pearce laat zien dat deze redenering niet klopt. Landen als het straatarme Bangladesh, het fundamentalistische Iran en het van de buitenwereld afgesloten Burma, om er maar een paar te noemen, hebben tegenwoordig vruchtbaarheidcijfers die onder het vervangingsniveau zitten. Steeds weer is hiervoor een combinatie van twee factoren verantwoordelijk: de beschikbaarheid van anticonceptiemiddelen (en het gebruik ervan door vrouwen) en betaalbaar voedsel – dankzij de Groene Revolutie. Alleen in ouderwets patriarchale samenlevingen is het vruchtbaarheidscijfer nog extreem hoog.

Dat milieujournalist Pearce over dit onderwerp schrijft is niet verbazingwekkend.

Milieuorganisaties hebben altijd een zekere schroom gehad om het thema bevolkingsgroei c.q. -explosie aan te pakken. Enerzijds leeft er de intuïtieve en soms ook uitgesproken sympathie voor het idee dat een groeiende bevolking de draagkracht van de aarde ondermijnt.

Hoe minder zielen hoe meer vreugd. Zie het succes van het concept van de ecologische voetafdruk. Anderzijds zijn diezelfde organisaties besmuikt om het probleem te agenderen vanwege de foute geschiedenis. In Volksbeving blijkt dat eugenetica belangrijk was voor veel voorlopers van de moderne geboortebeperking en de milieubeweging. Pearce haalt een paar keer flink uit naar dit denken in delen van de milieubeweging. De eerste invloedrijke natuurbeschermers waren anti-democratisch en racistisch, zo zegt hij, en ze beschouwden de massa der armen als de aanstichters van zowel milieu- als rassenvernietiging. Sommigen ontpopten zich als fanatieke geboortebeperkers. Pearce laat zien hoe in het recente verleden Amerikaanse milieuactivisten – verenigd in het Carrying Capacity Network - gepleit hebben voor een immigratiestop en tegen een

generaal pardon aan illegalen, omdat te veel mensen de draagkracht van het milieu te boven zouden gaan. Onder hen bekende namen als de groene econoom Herman Daly en de bedenker van de ecologische voetafdruk Willam E. Rees.

Met Volksbeving wil Pearce duidelijk maken dat die angst volledig onterecht is en dat we ons juist moeten voorbereiden op een leven met veel te weinig inwoners.

Han van de Wiel

Volksbeving. Van babyboom naar bevolkingscrash. Fred Pearce.

Uitgeverij Jan van Arkel, 2010, 315 pagina’s. ISBN: 9789062244973. Prijs €14,95.