Werkplaats Biopolitiek

14 Nov '07 - 4044 W [Biopolitiek 98] Chinese geneeswijzen & beloning voor organen

-------------------------------------------------------------------------------
Nieuws(at)biopolitiek.nl, nummer 98, 14 november 2007
--------------------------------------------------------------------------------

NIEUWS
1. Intro
2. China is hot! http://biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=462#body
3. Betalen voor nieren 'buitengewoon kosteneffectief' http://biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=463#body
4. Abonneren op deze mailinglijst?

-------------------------------------------------------------
1. Intro

In de strijd om meer organen in NL beschikbaar te krijgen zijn nogal wat maatregelen voorgesteld. Veelal zonder het beoogde resultaat. Beloning voor een nier is geen taboe meer, de Raad voor Volksgezondheid en Zorg pleit ervoor. Betalen voor nieren is 'buitengewoon kosteneffectief'.

Gelukkig stuit het RVZ voorstel vooralsnog op tegenstand. Ook al komen volgens de RVZ steeds meer nieren uit 'illegale' handel.

China denkt menigeen dan aan. Over China schrijven we inderdaad in deze nieuwsbrief, maar niet vanwege orgaanhandel of andere misstanden die helaas veel voorkomen in deze voortstomende economie. China doet haar uiterste best om allerlei contacten te leggen en samenwerkingsverbanden te smeden met Westerse wetenschappelijke instituten. In het westen onstaat steeds meer interesse in Chinese geneeswijzen. China is hot!

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

2. China is hot!

http://biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=462#body

Nu het bedrijfsleven al jaren volop aan het investeren is in China begint de wetenschap langzaam aan ook haar pijlen op China te richten. Of wellicht is het eerder andersom, China doet haar uiterste best om allerlei contacten te leggen en samenwerkingsverbanden te smeden met Westerse wetenschappelijke instituten. Uit allerlei hoeken hoor ik steeds vaker China, niet India of Rusland of welk ander land dan ook. China is hot.

De Rotterdamse Erasmus Universiteit en de Fudan University in Shanghai hebben sinds 2005 een intentieverklaring tot samenwerking ondertekend. In 2006 heeft dit geleid tot een subsidie van Economische zaken voor het opleiden van Chinese Master studenten in de life-sciences, het opleiden van stafleden, maar ook het opzetten van een cohort studie naar ouderdomsziekten in China. Hierbij worden mensen door de jaren heen gevolgd en onderzocht.

In Wageningen timmert de Universiteit ook al een tijdje flink aan de weg om contacten met China te leggen en te versterken. De WUR heeft inmiddels een nauwe samenwerking met een klein aantal geselecteerde Universiteiten. Je kunt immers niet met iedereen samenwerken, vertelde Jan Fongers me tijdens de koffie. Er komen nu regelmatig studenten uit China bij de WUR promoveren, maar zij werken wel drie van de vier jaren in China.

Vooral Traditionele Chinese Medicijnen (TCM) staan in de belangstelling van bedrijfsleven, wetenschappers en overheden. Binnenkort gaat het Euro-Sino Traditional Chinese Medicine Information Center (ESTIC) officieel geopend worden. 'Het is een informatieplatform voor kennisuitwisseling tussen Europa en China waar zowel westerse als Chinese bedrijven en wetenschappers kennis zullen uitwisselen om de toepassing van TCM in het Westen te bevorderen. Een van de onderdelen van dit centrum zal de toegang zijn tot een uitgebreide TCM database uit China met 170.000 beschrijvingen van de werking van ingrediënten,' aldus de uitnodigingsbrief.

Deze goudkoorts naar samenwerking met China vind ik vooral interessant vanwege de toch wel behoorlijk andere kijk op gezondheid, ziekte en geneeskunst die er in grote delen van China al duizenden jaren heerst. Een aantal van de verschillen in denken komen hieronder aan de orde, evenals de kansen die een integratie van denkwijzen kan betekenen voor de ontwikkeling van de gezondheidszorg hier in het westen.

Holisme

Francis Bacon was een denker met grote invloed die in de 17e eeuw religie heeft weten te scheiden van de wetenschap. Wetenschap ging zich bezig houden met de natuur en met het lichaam, terwijl religie ging over moraal en spiritualiteit (Sheldrake, 1991). Hierdoor werden morele en spirituele kwaliteiten steeds verder aan de natuur en het lichaam onttrokken, resulterend in een steeds mechanistischer wereldbeeld. Descartes was een belangrijke voortrekker van dit beeld. Hij zag de mens als een machine, een apparaat dat uitsluitend bestaat uit een verzameling chemische en mechanische processen.

In het Chinese denken over gezondheid en ziekte is daarentegen nooit zo'n scherp onderscheid gemaakt tussen lichaam en geest. De gezondheid van mensen wordt gezien als het resultaat van een wisselwerking tussen lichamelijke en geestelijke gezondheid. Mensen worden ziek als het lichaam of de geest uit balans raakt. Therapieën zijn vervolgens gericht op het herstellen van de balans, waarbij uit wordt gegaan van de sterke invloed die lichaam op geest kan hebben en andersom. In Chinese geneeswijzen wordt de mens als geheel beschouwd, een holistische benadering. Westerse geneeswijzen zijn vooral succesvol gebleken in het wegnemen van specifieke klachten of acute problemen.

Een gevolg van het verschil tussen een holistische en een reductionistische benadering is de manier waarop geneeskunst zich ontwikkelt. In het Westen worden vooral medicijnen gemaakt die op een doel molecuul inwerken bij iedereen met een bepaalde ziekte. Het medicijn dient bij een merendeel van de mensen met die ziekte te werken, anders wordt het niet toegelaten op de markt. Medicijnen bestaan daarnaast vaak uit slechts één werkzame stof, die dus ook maar ingrijpt op één molecuul of reactie in het lichaam.

Traditionele Chinese Geneeswijzen zoals kruiden worden heel anders gebruikt. Deze kruiden bevatten een veelheid aan componenten die juist samen een bepaalde werking hebben. Er is bewust voor gekozen niet de afzonderlijke componenten uit de kruiden te halen en hier pillen van te maken. Juist de synergie tussen alle componenten maakt dat het medicijn werkt. Daarnaast is er veel meer een individuele benadering van patiënten, niet elk kruid hoeft bij iedereen te werken.

De werking van Ginkgo biloba is een mooi voorbeeld van het verschil in benadering tussen west en oost. TNO diende een groep proefpersonen Ginkgo biloba toe en mat de effecten ervan op de bloeddruk. Ginkgo wordt in China al duizenden jaren gebruikt tegen bijvoorbeeld hoge bloeddruk. Het resultaat van het TNO experiment was dat er bij de helft van de proefpersonen geen effect op de bloeddruk werd gemeten, bij een kwart een bloeddrukverlagend effect en bij een kwart zelfs een bloeddruk verhogend effect. Een westerse farmaceut zou zeggen dat Ginkgo geen aanwijsbaar positief effect heeft en dus waardeloos is. Kijken we echter iets beter naar de proefpersonen, dan zien we dat de mensen waarbij een bloeddruk verlagend effect werd gemeten bij aanvang een te hoge bloeddruk hadden. De mensen waarbij Ginkgo de bloeddruk verhoogde hadden een te lage bloeddruk bij aanvang. De mensen waarbij geen effect werd gemeten hadden een normale bloeddruk. De conclusie is dat Ginkgo de bloeddruk normaliseert! De westerse manier van farmacie bedrijven heeft weinig mogelijkheden dergelijke effecten te ontdekken, terwijl het eigenlijk precies een effect is dat we willen.

Dit verschil tussen een mechanistische en holistische benadering lijkt op het eerste gezicht onoverbrugbaar. Er zijn echter technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen die het Westen en Oosten dichter bij elkaar kunnen brengen. Maar eerst nog iets over culturele verschillen tussen China en het Westen.

Confucianisme

Confucianisme blijkt een heet hangijzer te zijn in discussies over bio-ethiek. Tijdens een symposium op 5 november over een China Nederland uitwisseling van bio-ethici ontstond een discussie met de Chinese bio-ethici over de rol van confucianisme in de wetenschap en bio-ethiek. Prof. Renzong Qui vertelde bijvoorbeeld hoe het respect voor senioren heeft kunnen leiden tot de stamcel fraude van de Koreaanse 'kloonkoning' dr. Hwang (zie: Kloonkoningsdrama, http://www.biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=314#body). Kritische vragen van een jongere wetenschapper in zijn groep werden niet gewaardeerd en genegeerd. Door zijn status in de groep kon Hwang zijn gang gaan.

Een andere interessante kwestie is de discussie over toestemming vragen voor het meewerken aan wetenschappelijk onderzoek of het krijgen van een behandeling. Nu is het zo dat de familie toestemming moet geven, naast de persoon zelf. Het belang van de familie komt voort uit het confucianisme. Qui vindt evenals de andere aanwezige Chinese bio-ethici dat er een nieuwe balans moet worden gevonden tussen de zeggenschap van de familie en van het individu. Op dit moment, zegt Qui, moet het individu meer aandacht krijgen. Bovendien is Qui kritisch op de rol van de familie, omdat hier vaak zeer hiërarchische verhoudingen spelen. Vrouwen staan bijvoorbeeld onderaan de ladder.

Wel werd er op gewezen dat confucianisme op verschillende manieren geïnterpreteerd kan worden. Het Westen slaat wel eens door door China te presenteren als een 'familisme', een samenleving waarin de familie de hoogste macht is. Dit geeft een verkeerd beeld van China, evenals beelden als 'het wilde oosten' waar allerlei schimmige proeven zonder toetsing mogelijk zouden zijn. Ook de een kind politiek van China is voor veel mensen een doorn in het oog. Qui ziet het anders: 'Je zou ook kunnen zeggen Het wilde westen.' Het is niet zo dat in China zomaar alles mogelijk is, en in het westen geen 'wilde' dingen gebeuren. Prof Rob Verpoorte zette op treffende manier de twee gezondheidssystemen tegenover elkaar: 'in China bestaat een systeem met 5000 jaren ervaring, terwijl in het westen medicijnen van de markt worden gehaald omdat er teveel doden bij vallen.'* Tenslotte wijst Qui erop dat er niet zoiets bestaat als de 'Aziatische Waarden', gezien de enorme diversiteit aan bevolkingsgroepen, religies en levensbeschouwingen.

Fusie van Westerse en Oosterse geneeskunsten

Het aantal nieuwe medicijnen op de Amerikaanse markt neemt ieder jaar af, terwijl de kosten voor onderzoek en ontwikkeling in de farmaceutische industrie de pan uit rijzen. Steeds vaker wordt dan ook de economische toekomst van de farmaceutische industrie ter discussie gesteld. De farmaceutische industrie is naarstig op zoek naar manieren om de huidige crisis te overleven en zou wel eens baat kunnen hebben bij de kennis die in China door de eeuwen heen is vergaard.

Systeem biologie, een nieuwe ontwikkeling in wetenschappelijk denken, lijkt de brug tussen Oosten en Westen te kunnen slaan. Met moderne technologieën als genomics, proteomics en metabolomics wordt het mogelijk de mens meer als een complex systeem te beschouwen. Het wordt mogelijk persoonlijke profielen van genen, eiwitten en metabolieten te gaan vergelijken tussen gezonde en zieke mensen. Daarnaast kunnen veranderingen in deze profielen gemeten worden als reactie op bijvoorbeeld een kruiden preparaat (van der Greef, 2005).

Zowel China als het Westen ziet deze systeem benadering als een kans Traditionele Chinese medicijnen te moderniseren en toegankelijk te maken voor Westerse markten. In deze benadering wordt bijvoorbeeld genomics niet gebruikt om een enkel gen verantwoordelijk te stellen voor een zekere ziekte, waarna de ontwikkeling van gentherapie of een gen-test kan volgen. In plaats hiervan wordt juist gekeken naar grote hoeveelheden lichaams-stoffen tegelijk. Hiermee wordt het reductionistische pad verlaten op zoek naar een meer holistische benadering. Er komen mogelijkheden deze meer holistische visies op de mens, gezondheid, ziekten en geneeskunde te integreren in Westerse geneeskundige praktijken. Het zou heel mooi zijn als verschillende geneeswijzen naast elkaar kunnen bestaan.

Het is interessant om deze interacties tussen China en Nederland op de voet te volgen. Hopelijk kunnen we van China leren een gezondheidszorg systeem in te richten waarmee we beter om kunnen leren gaan met chronische aandoeningen en waarbij meer aandacht is voor het gezond houden van mensen. Het erkennen van een relatie tussen lichaam en geest kan daarnaast licht werpen op bijvoorbeeld placebo effecten, maar ook meer aandacht scheppen voor het zelfhelende vermogen van het lichaam. Het geeft te denken dat een Chinese arts niet betaald krijgt voor het aantal behandelingen, maar voor het aantal aan hem of haar toevertrouwde mensen dat gezond is.

Herman van Wietmarschen

Noten:

* Rob Verpoorte tijdens een presentatie bij de opening van het Euro-Sino Traditional Chinese Medicine Information Center in Den Haag op 12 november, www.tcminformation.eu.

Bronnen:

Sheldrake, R. (1991) 'The rebirth of nature' in: Park Street Press: Rochester.

Van der Greef, J. (2005) 'Rescuing drug discovery: in vivo systems pathology and systems pharmacology' in: Nature reviews, vol 4, pp. 961-967.

-------------------------------------------------------------------------------------------------

3. Betalen voor nieren 'buitengewoon kosteneffectief'

http://biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=463#body

Beloning voor een nier is opeens geen taboe meer. Ethici van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) stellen voor een leven lang zorgverzekering aan te bieden aan wie bij leven een nier 'doneert' (doneren = geven).

Hoewel dit niet zo drastisch lijkt als het voorstel van hoogleraar Transplantatiegeneeskunde A. Hoitsma van de Radboud Universiteit (VWS zou vijftigduizend euro voor een nier moeten betalen), is de connectie tussen een orgaan en een beloning niet meer weg te denken. Orgaanhandel mag je het echter niet noemen van de voorstanders van dergelijke maatregelen. Opsteller van het voorstel, Gert van Dijk,vindt niet dat er sprake is van 'orgaanhandel'. Op radio 1 zei hij: "In ons voorstel mag alleen de overheid de organen kopen. Ik vind niet dat je dan van handel moet spreken." 'Verder is het van belang', zo staat in het RVZ-rapport, 'te beseffen dat geld slechts één component is die een keuze bepaalt, naast vele andere. Betaling maakt dat mensen om het geld hun nier zullen doneren, maar niet is gezegd dat zij het louter om het geld zullen doen.' De connectie geld en orgaan is gelegd, maar vermeden moet worden dat hieraan een business-imago gaat kleven.

De ene beloning voor een orgaan is kennelijk slecht, de andere goed. Het adviesorgaan RVZ stelt dat patiënten steeds vaker hun toevlucht zoeken tot illegale handel in nieren van levende donoren, 'met alle misstanden die zich daarin voordoen'. Een zorgverzekering voor een nier zou geen orgaanhandel zijn. Volgens de raad zijn er geen doorslaggevende bezwaren tegen een betalingssysteem. Misstanden ('illegale handel') worden zo gebruikt om betaling voor organen te legitimeren. Juristen zullen er (op den duur) nog een flinke kluif aan hebben om de RVZ vorm van beloning wel als legaal te zien en andere vormen van betaling niet. De RVZ vraagt zich in het rapport af of de overheid een beloning voor orgaandonatie nog langer kan verbieden. Beloning voor organen moeten we gaan accepteren, zo lijkt de RVZ te willen zeggen.

Kosteneffectief

Er is ook een andere connectie tussen nieren en geld. Nier'donoren' en het publiek moeten het RVZ voorstel niet als orgaanhandel zien, maar ziektekostenverzekeraars en de overheid dienen bepaald wel naar de financiele voordelen van het voorstel te kijken. Gert van Dijk noemde op Radio 1 de ziektekostenverzekering-voor-een-nier-deal 'buitengewoon kosteneffectief' omdat de kosten van mensen met een geïmplanteerde nier veel lager zijn dan van mensen die bijvoorbeeld dialyses krijgen. In Engeland voerde in 2005 de overheid campagne voor levenddonatie, waarbij dit argument meer op de achtergrond bleef en betaling van donoren niet werd voorgesteld.

De 'buitengewone kosteneffectiviteit' van levenddonatie roept de vraag op of de nier'donor' wel eerlijk beloond wordt. Zo zijn er, indien je dit voorstel van de Raad voor Volksgezondheid en Zorg serieus wilt nemen, wel meer vragen. Wordt alleen de basisverzekering levenslang vergoed of ook de aanvullende verzekering? Kan een nier ook aan een onbekende worden aangeboden? Wat als er meer nieren worden aangeboden dan nodig volgens de wachtlijst? Vervalt dan het aanbod van gratis zorgverzekering? Mag de zorgverzekeraar een nier verder proberen te verkopen, bijvoorbeeld aan mensen op de wachtlijst in andere bij Eurotransplant aangesloten landen? En gaan postmortale organen nog steeds gratis van de hand? Over deze laatste vraag concludeert de RVZ: 'een flink geldbedrag toekennen aan naasten die toestemming geven voor uitname van organen staat op gespannen voet met belangrijke ethische kernprincipes. '

De RVZ vraagt zich in het rapport af of de overheid een beloning voor orgaandonatie nog langer kan verbieden. Volgens de raad zijn er geen doorslaggevende bezwaren tegen een betalingssysteem.

Een interessante mix van argumenten draagt de RVZ daarvoor aan.

Belangrijke bezwaren tegen levenddonatie onderkent de RVZ als ze zegt dat dwang ook bij levenddonatie zonder betaling kan voorkomen: 'Dat er een risico bestaat dat donaties onvrijwillig plaatsvinden pleit dus niet tegen betalingen, maar alleen tegen onvrijwillige donaties. Onvrijwilligheid is overigens niet alleen een risico bij betaling, maar ook bij de onbetaalde donaties. Als verkopers door omstandigheden kunnen worden gedwongen een nier te verkopen, dan kunnen donoren ook door omstandigheden, zoals druk vanuit de familie, gedwongen worden te doneren. Om dat te voorkomen hoeven we niet alle donaties te verbieden, alleen de onvrijwillige. Het is een harde morele eis dat voorkomen moet worden dat donoren onder zware druk komen te staan om een nier te doneren, of er nu sprake is van betaling of niet.' Hoe dit gegarandeerd moet worden vertelt de RVZ niet.

'te ver'

In de strijd om organen beschikbaar te krijgen zijn nogal wat maatregelen voorgesteld. Nadat het aantal postmortale donoren in 2006 achteruit blijkt te zijn gegaan riep de politiek weer om verandering van het Donorregistratiesysteem. Automatische Donorregistratie (ADR) moet het tovermiddel worden. Iedereen wordt dan geregistreerd als donor tenzij je aangeeft dit niet te willen zijn. Een dergelijke rigoreuze toe-eigening van organen door de transplantatie-sector wordt dan de norm, waartegen je nog wel bezwaar mag maken.

BNN`s Grote Donorshow vonden veel mensen (van te voren) 'te ver' gaan. Mensen bij het aanvragen van een rijbewijs of paspoort erop wijzen dat ze nog niet geregistreerd staan in het Donorregister gaat kennelijk niet te ver, want is reeds een jaar verordonneert aan gemeentebalies. Patienten die donor willen zijn in sommige gevallen eerder (hersen)dood verklaren, zodat ze orgaandonor kunnen zijn, werd voorgesteld door sommige artsen, meldde het TV programma Netwerk begin dit jaar. (Netwerk dinsdag 30 januari 2007: 'Het grijze gebied tussen dood en overlijden').

De PvdA heeft het plan geopperd om donoren korting op hun paspoort te geven en in mei 2007 werd geopperd om mensen die registreren dat ze na hun dood organen willen afstaan een korting op de ziektekostenverzekering te geven. Uitvaartondernemer Monuta biedt een korting van 150 euro op de begrafenis of crematie voor mensen die donor zijn geweest, een idee dat gesteund wordt door de Nierstichting. Voorstellen om 'donatie' bij leven te belonen zijn eerder al gedaan door het College voor Zorgverzekeringen (zie: Orgaandonaties bij leven belonen? http://www.biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=404#body). Hierop borduurt het rapport van de RVZ voort.

Komische berekeningen

Het RVZ rapport behandelt veel van deze voorstellen, maar ziet ze niet als serieuze optie om het tekort aan nieren terug te dringen. Dit leidt tot bijna komische berekeningen zoals bij de optie registratie als donor in het Donorregister te belonen met € 25,-. Per daadwerkelijke donor zou dit tussen de 625.000,- en 1.250.000 euro kosten. 'In dat geval wegen de kosten waarschijnlijk niet op tegen de baten.', schrijft de RVZ. *

Het beste voorstel is volgens de RVZ dus om een levenslange ziektekostenverzekering te bieden voor een nier.

'Met een dergelijke beloning drukt de overheid verder uit dat het haar ernst is met het terugdringen van het tekort aan donororganen, dat de donatie moreel gerechtvaardigd is en maatschappelijk op prijs wordt gesteld en dat, voor zover het aan haar ligt, zij bereid is alle gezondheidsrisico’s af te dekken.'

Velen zijn echter verontrust door het recente RVZ voorstel orgaandonatie te belonen met een levenslange zorgverzekering. Dergelijke voorstellen zijn desalniettemin een logisch gevolg van hoe er over orgaantransplantatie wordt gesproken. De transplantatie-industrie leeft van de gedachte dat er voor iedereen met orgaanfalen een vervangend orgaan moet klaarliggen. Uit postmortale donatie is dit niet te bereiken. Ook niet als iedereen in principe automatisch donor wordt gemaakt, zoals linkse partijen als GroenLinks en SP, in navolging van de Nierstichting, willen.

Masterplan Orgaandonatie

De enige manier om het tekort structureel op te lossen is volgens de Nierstichting een actieve opstelling van het Ministerie van VWS om te komen tot een 'Masterplan Orgaandonatie'. De Nierstichting verzocht rond de BNN show vertegenwoordigers van de Tweede Kamer en het Ministerie van VWS dan ook dringend om zo spoedig mogelijk met voorstellen voor dit masterplan naar buiten te komen. Directeur Beerkens lichte bij Nova een tipje van de sluier van het masterplan op. Hij zei dat de politiek nu eens alle mogelijkheden, ook de onethische, op een rijtje moet zetten en de voors en tegens ervan moet bekijken.

Het nieuwe plan van de RVZ om mensen die bij leven een nier 'doneren' hun verdere leven lang gratis ziektekostenverzekering te geven is een bijdrage aan het opstellen van het masterplan, zo blijkt uit de aanbiedingsbrief bij het RVZ advies. 'Wij hopen dat deze bevindingen, maar vooral ook de bespreking van alle argumenten voor en tegen, van nut zijn in de aanloop naar het Masterplan Orgaandonatie, dat in maart 2008 verschijnt. Met dit signalement wordt een route verkend die in het beleid tot nu toe weinig aandacht heeft gekregen, maar die beloftevol kan zijn - zeker nu de ethische analyse laat zien dat er geen onoverkomelijke obstakels zijn.' Wat zouden dan 'de onethische' mogelijkheden zijn voor het Masterplan waar Beerkens over sprak?

De Nierstichting en haar aanhangers in het parlement worden niet op hun wenken bediend want de RVZ ziet dat postmortale donatie steeds minder belangrijk wordt.

Het RVZ advies bespreekt namelijk dat 'nabestaanden die toestemming geven voor uitname van organen een beloning zouden kunnen ontvangen. Dit ligt gevoeliger, maar een bijdrage aan de begrafeniskosten zou te overwegen zijn.'. De RVZ verwacht hier echter niet veel van en toont zich realistisch: 'Hoewel met deze maatregelen wellicht nog wat te winnen valt, moet van het financieel stimuleren van postmortale donatie niet al te veel verwacht worden. Het beschikbare postmortale potentieel is immers beperkt en neemt steeds verder af.'.

Transplantatie-industrie

Dit kan wel eens slecht vallen bij de voorstanders van automatische donorregistratie, ook wel het geen bezwaar systeem genoemd. Zij zetten immers in op de idee fix dat er voldoende organen beschikbaar komen als iedereen zich laat registreren als postmortale orgaandonor. De RVZ geeft die hoop dus op en gaat voor het grootschaliger aanboren van een rijker gevulde bron van nieren: uit levende mensen.

De felheid waarmee postmortale orgaandonatie desondanks vaak als morele plicht wordt neergezet, schept een klimaat waarin sommigen oplossingen zoeken die 'te ver gaan', zoals werd gezegd over BNN`s Grote Donorshow en over het recente voorstel van de RVZ.

Betaling voor een schaars product is echter een logische stap in de vrije markt economie. De transplantatie-industrie heeft deze wetmatigheid lang ontkend om een altruistisch imago te behouden. Dat alleen de donoren altruistisch opereerden en verder ziekenhuizen, chirurgen en niet te vergeten de leveranciers van de afstotingsonderdrukkende medicijnen (flink) verdienen, werd liever niet zo gebracht. Het altruistisch imago ligt eigenlijk in duigen, al zien de opstellers van het RVZ advies dat anders omdat iemand 'niet louter vanwege geld' een orgaan 'doneert'.

Beloning voor het aanbieden van een een schaars goed als een nier past volkomen in de kapitalistische logica. Het is dan ook te zien als een terechte 'marktcorrectie'. Helaas brengt deze logica ook met zich mee dat arme mensen leveranciers van organen worden en rijke mensen ontvangers van extra levenstijd. Ook in Nederland.

Jeroen Breekveldt

Bronnen:

Raad voor de Volksgezondheid & Zorg. Financiële stimulering van orgaandonatie. Een ethische verkenning. Signalering ethiek en gezondheid 2007/3. Den Haag: Centrum voor ethiek en gezondheid, 2007, http://www.ceg.nl/cgi-bin/publ.pl?id=403&type=4

* 'Een zakelijker manier van belonen zou zijn om mensen bijvoorbeeld € 25,- te geven als ze zich laten registreren als donor. Moreel gezien zijn daartegen weinig bezwaren in te brengen. Zoiets valt ruim buiten het domein van werkelijke betaling voor een orgaan. Het geld wordt immers toegekend voor de registratie, niet voor het orgaan. Bovendien is het bedrag zo klein, in vergelijking met de waarde die een orgaan economisch gezien zou kunnen vertegenwoordigen, dat moeilijk vol te houden is dat we hier te maken hebben met een vorm van handel. Enkele van de valkuilen bij het uitzoeken van presentjes kunnen er ook mee worden vermeden.

Een nadeel is wel dat er juist door het neutrale karakter van een geldbedrag weer geen enkele relatie bestaat tussen het doel en de beloning. Ontbreken van zo’n koppeling kan een onprettige indruk maken en zo indirect een negatieve uitwerking hebben op het imago van orgaandonatie.

Verder is het de vraag of zo’n kleine beloning het doel, meer organen tegen aanvaardbare kosten, dichterbij brengt. Als we ervan uitgaan dat 25.000 tot 50.000 positieve registraties nodig zijn om één extra donatie per jaar te realiseren, dan zou € 625.000,- tot € 1.250.000,- nodig zijn voor elke extra donatie. In dat geval wegen de kosten waarschijnlijk niet op tegen de baten. Ook is er de mogelijkheid van strategisch gedrag, waarbij mensen zich weer uitschrijven als ze het geld hebben ontvangen.

Een alternatief, namelijk om mensen te belonen die zich laten registreren, ongeacht of dit positief of negatief is, is in het licht van deze schatting al helemaal geen goed idee. Dit zou nog hogere kosten met zich meebrengen en mensen die naar een ‘nee’ neigen zelfs stimuleren om dat vast te leggen.

Bron: Pagina 16-17 van het RVZ rapport.

-------------

Werkplaats Biopolitiek | Biopolitiek |

Nieuws

Zoek!

Biopolitiek Nieuwsbrief

Teksten

Werkplaats Biopolitiek

Verder lezen

Discussie

Archieven

Colofon

14 Nov '07 - 4044 W [Biopolitiek 98] Chinese geneeswijzen & beloning voor organen