Nieuws

Home

Search!

Biopolitiek Nieuwsbrief

[Biopolitiek] Volledig

Teksten

Genomics
Nanotechnologie
Voortplantingstechnologie
Transplantatie
Biomateriaal
Bio-ethiek
Genetische verbeteringstechnologie
Euthanasie
'Over'bevolking
Biologisch determinisme
Mens & Machine
Marktwerking in de zorg
Bedrijven
Akties

Werkplaats Biopolitiek

Over Werkplaats Biopolitiek

Verder lezen

Kalender
BioBrief, oude uitgaven
Biotechnologie archief NoGen
Helix publicaties
Recensies
Links

Discussie

Mail ons

Archives

01 Jan - 31 Dec 2007
01 Jan - 31 Dec 2006
01 Jan - 31 Dec 2005
01 Jan - 31 Dec 2004
01 Jan - 31 Dec 2003

Colofon

Werkplaats Biopolitiek
Burgtstraat 3
6701 DA Wageningen
tel.: 0317 - 423588
fax: 0317 - 450144
info(at)biopolitiek.nl

De inkomsten van de werkplaats bestaan voornamelijk uit giften. Wij kunnen uw steun erg goed gebruiken. Giften kunt u storten op:
giro: 1729278
van NoGen in Wageningen.

Aftrekbaar van de belasting zijn giften aan de stichting Diskussie over Biotechnologie (stg DOB), de rechtsvorm waar Werkplaats Biopolitiek onder valt. Het gironummer van stg DOB, eveneens in Wageningen, is 3087127.

Werkplaats Biopolitiek is een onderdeel van het Politiek Infocentrum Wageningen. Andere groepen die er werkzaam zijn zijn: het inheemse volkeren archief 'de Ekster en de Olifant', 'illegalen' ondersteuning en opvang 'Vluchtelingen Onder Dak', Biotechnologie archief NoGen en 'Werkgroep Xenotransplantatie Vraagstukken'.
Wilt u eens komen kijken, mail of bel even voor een afspraak.

Maillijst: nieuws(at)biopolitiek.nl

15 Sep '06 - 3295 W Maatschappelijkverantwoord wetenschappen

-----------------------------------------------------------------------------
Nieuws(at)biopolitiek.nl, nummer 74, 15 september 2006
--------------------------------------------------------------------------------


www.biopolitiek.nl

NIEUWS
1. Intro: De zucht naar kennis
2. Rotterdamse allochtone kinderen gewild onderzoeksobject
3. Over het verbeteren van mensen
4. Abonneren op deze mailinglijst?

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Intro: De zucht naar kennis


Wetenschappers willen alles weten. Beperkingen bij onderzoek leggen ze zichzelf wel op in de bijna niet voor te stellen gevallen dat het nodig zou zijn. Wetenschappers zijn immers net als anderen onderdeel van de maatschappij en kunnen zogezegd zelf wel bepalen dat hun werk ethische verantwoord is. Deze beschermingsconstructie hoorden we tijdens een debat in Nijmegen uit de mond van Prof. Dr. R.H.P. Kleiss, hoogleraar theoretische natuurkunde. Dit debat, 'Wantrouwen in Wetenschap?' werd gehouden als onderdeel van 'Paradox', een cultureel wetenschappelijk event op de campus <www.ru.nl/cultuuropdecampus/paradox>.

Een andere deelnemer aan het forum (van Werkplaats Biopolitiek) zag toch liever dat wetenschappers zich meer rekenschap geven van mogelijke gevolgen van wetenschap(pelijke uitvindingen) op de conflicten in de maatschappij. Denk er maar over na of resultaten van je onderzoek goed uitpakken voor rijken of armen, voor migranten of topmanagers van de BV Nederland, voor de positie en acceptatie van chronisch zieken en gehandicapten of voor medische high-tech ondernemingen.

De link tussen wetenschap en maatschappij kan nog duidelijker gemaakt worden door te kijken naar de welke grondstoffen er allemaal voor gewonnen moeten worden. Niet alleen verkopen sommige studentes eicellen om hun studie te kunnen betalen, er worden ook biobanken opgezet vol met allerlei lichaamsmateriaal. Deze nieuwsbrief schrijft over een Rotterdams voorbeeld van een biobank: Generation R.

Sommige wetenschappers, zoals Ronald Bailey, zeggen: 'Er zijn geen ethische argumenten om mensen in de toekomst te verbieden veilige biotechnologische verbeterings technieken te gebruiken die hun persoonlijkheid veranderen, slaap afschaffen, het lichaam sterker maken, intelligentie vergroten en geheugen uitbreiden. Ook is het ethisch aanvaardbaar je kinderen te verbeteren.'

Dit zogenaamde Transhumanisme is een liberaal idee, waarbij iedereen als defect gezien wordt en aan verbetering toe is. Het welzijn van mensen wordt als een medische zaak beschouwd, en niet zozeer als afhankelijk van sociale omstandigheden. Het resultaat is een free-for-all situatie waarbij rijke mensen zichzelf eindeloos kunnen verbeteren door gebruik te maken van medische faciliteiten, die eigenlijk beschikbaar zouden moeten zijn voor het helpen van mensen met problemen. Welke rol, of misschien zelfs wel verantwoordelijkheid, heeft een wetenschapper die het transhumanisme technisch mogelijk maakt?

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
2. Rotterdamse allochtone kinderen gewild onderzoeksobject

Staatssecretaris van VWS, mw Ross, doneerde op 12 september 3,4 miljoen euro aan het Rotterdamse onderzoek Generation R om een nieuwe onderzoeksfase in te kunnen gaan (1). Generation R startte in december 2001 en zal twintig jaar lang een generatie Rotterdamse kinderen volgen in hun ontwikkeling van kind tot jong volwassene. Met het grote aantal deelnemers en de uitgebreide gegevensverzameling is het onderzoek volgens eigen zeggen uniek in Nederland.

De eerste fase concentreerde zich op bijna 10.000 baby's vanaf twaalf weken zwangerschap en hun aanstaande ouders. Zowel de vaders als de moeders vulden vragenlijsten in, die in vijf talen werden uitgestuurd (Nederlands, Engels, Turks, Frans en Portugees). Van elke baby werden gedurende de zwangerschap drie echo's gemaakt om de groei te kunnen meten. Verder is urine verzameld van de moeders tijdens de zwangerschap, is na de geboorte van het kind navelstrengbloed verzameld en zijn bloedmonsters afgenomen van ouders en het kind. (2)

lichaamsmateriaal

In januari 2006 is de laatste baby van Generation R geboren. In dat kader sloten de onderzoekers in maart formeel de eerste - prenatale - fase af van het grootschalige en langlopende onderzoek onder zo'n 10.000 deelnemertjes. 25.000 echo's, 19.000 buisjes bloed, 80.000 mililiter urine en 160.000 vragenlijsten moeten meer inzicht geven in welke factoren tijdens de zwangerschap de gezonde ontwikkeling van kind tot jong volwassene bevorderen of verstoren. (2) En dat is nog maar een van de onderzoeken die met bio-materiaal en bio-informatie van deze Rotterdammers worden gedaan.

Van alle deelnemers wordt een groep van 1200 kinderen en hun ouders in de komende twintig jaar intensiever gevolgd. Deze kinderen worden uitgenodigd voor onderzoek in het onderzoekscentrum van Generation R. Van hen wordt gedurende de loop van het onderzoek extra lichaamsmateriaal verzameld, zoals bloed en speeksel. Hun motorische ontwikkeling wordt gevolgd met tests en een bewegingsteller. Hun lichamelijke ontwikkeling wordt gevolgd met behulp van bijvoorbeeld een dexa-scanner die de botten en de vetontwikkeling in beeld brengt. Daarnaast worden echo's gemaakt van het hart, de nieren en - op de leeftijd van zes weken - zelfs van de hersenen. In juni van dit jaar startte binnen deze groep het onderzoek onder de driejarige kinderen dat zich op de gedragsontwikkeling richt. Generation R richt zich op vier aandachtsgebieden; groei en ontwikkeling, gedrag en gedragsstoornissen, ziekte en ongevallen en zorg en zorggebruik.

land van herkomst

Generation R wordt speciaal geprezen als een databank met informatie over allochtonen. Onderzoekers van het Astmafonds hoopten in 2004 dat uiteindelijk de helft van de deelnemende kinderen van buitenlandse afkomst is. 'Maar', zei Carmelo Gabriele die in april 2003 startte met zijn promotie-onderzoek bij Generation R, 'ook als het er bijvoorbeeld drieduizend zijn, zijn we zeer blij. Onderzoek bij zo'n grote groep is nooit eerder gedaan.' (3).

Kennelijk is er moeilijk informatie te verwerven over of van deze 'groep' en is de onderzoekers er veel aan gelegen deze te verwerven. Marokkaanse en Turkse vrouwen worden persoonlijk bezocht door een medewerker van Generation R. Bovendien gaan Generation R medewerkers langs bij buurthuizen, moskeeën en scholen om vrouwen te benaderen en te stimuleren om mee te doen. 'Ouders die meedoen aan Generation R, vullen tijdens de zwangerschap drie keer een vragenlijst in. Ook kunnen zij drie keer een echo laten maken, die voor andere delen van de studie worden gebruikt. Na de geboorte van het kind sturen we opnieuw een vragenlijst na 2, 6, 12 en 24 maanden. De vragen gaan over persoonlijke, medische en sociale zaken. Er is ook een vragenlijst voor de vader, met vragen over onder meer gezondheid en land van herkomst', vertelde Carmelo Gabriele (3). De verzamelde informatie blijkt interessant voor mensen die willen promoveren op resultaten die uit Generation R komen, inmiddels al 25.

hoge babysterfte

Ook VWS kan de resultaten “heel goed gebruiken in het kader van preventiebeleid”, zei Ross toen ze haar donatie deed. Generation R onderzoekt overgewicht en diabetes bij kinderen, een terrein waar VWS de laatste jaren fors op heeft ingezet. Data- en biobanken schieten als paddestoelen uit de grond met vaak als argument om de 'dikte-epidemie' te kunnen bestrijden (4). In de communicatie met het grote publiek wordt nauwelijks duidelijk dat een belangrijk doel van deze biobanken is de Nederlandse concurrentiepositie in medische wetenschap en bedrijvigheid te vergroten (5).

Staatssecretaris Ross vindt in Generation R meer informatie van haar gading. Ze noemt het positief dat in Generation R zo diverse bevolkingsgroepen zijn opgenomen. Verschillen tussen autochtone en allochtone Rotterdammers worden met name onderzocht.

Uit onderzoek van Generation R gegevens zou blijken dat bij allochtonen een hogere babysterfte voorkomt. Deze informatie komt het ministerie van VWS niet alleen slecht uit. Eind 2003 kwam Ross` ministerie in de problemen toen bleek dat Nederland een relatief hoog geboortesterftecijfer heeft. Allochtonen kregen al snel een groot deel van de schuld hiervan toegeschoven (6). VWS schrijft drie jaar later enthousiast bij het toekennen van de 3,4 miljoen voor vervolgonderzoek: "Generation R-onderzoekers constateerden onlangs een groot verschil in het gebruik van verloskundige zorg door moeders uit diverse landen. Surinaamse en Antilliaanse vrouwen melden zich bijvoorbeeld relatief laat in de zwangerschap aan bij een verloskundige. Dat kan grote gevolgen hebben voor de gezondheid van de aanstaande moeder en haar kind. Ook vermoeden de onderzoekers van Generation R een relatie tussen die late aanmelding bij een verloskundige en complicaties als een te laag geboortegewicht, te vroeg bevallen en babysterfte". (1) Dat zijn nog eens welkome constateringen. VWS eindigt haar nieuwsbericht van 12 september dan ook zo: "In Rotterdam gaf Ross vandaag aan dat de overheid nog jarenlang voordeel kan hebben van de nieuwe inzichten die Generation R oplevert". (1)

Het is een beetje wrang dat in de stad met de grootste 'aanpassen-of- oprotten' gemeenteraadsfractie van Nederland (Leefbaar Rotterdam van wijlen Pim Fortuyn heeft 14 van de 45 zetels) de 'diversiteit' in bio-materiaal en bio-informatie zo wordt bejubeld. Die diversiteit, de informatie over allochtonen, is dan ook bruikbaar voor promoties en onderbouwing van door VWS geuite verwijten jegens hen.

Jeroen Breekveldt

(1) 3,4 miljoen euro voor onderzoek jonge kinderen, http://minvws.nl/nieuwsberichten/djb/2006/34-miljoen-euro-voor-onderzoek-jonge-kinderen.asp

(2) Laatste baby Generation R geboren, http://www.erasmusmc.nl/content/persberichten/persbericht06322_laatste.baby.generation.r.htm

(3) Generation R zoekt naar etnische verschillen bij ademhalingsziekten, http://www.astmafonds.nl/content.jsp?wid=5086&objectid=4731

4) Overgewicht te bestrijden met Biobanken?

http://www.biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=280#body

(5) Signalement Biobanken, <http://www.minvws.nl/kamerstukken/ibe/2005/signalement-biobanken.asp>

(6) HOOG STERFTECIJFER ROND GEBOORTE SCHULD VAN ALLOCHTONEN?, http://www.biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=276

------------------------------------------------------------------------------------------------------
3. Over het verbeteren van mensen


Mensen verbeteren kan op minstens drie manieren opgevat worden. Ten eerste als het verbeteren van de soort mens. Ten tweede als het verbeteren van mensen, groepen mensen waarvan de verbeteraar zelf wel of geen onderdeel uit kan maken. Ten derde als het verbeteren van jezelf. Ieder van deze opvattingen draagt een zekere politieke lading met zich mee. Het verbeteren van de soort mens wordt snel geassocieerd met eugenetische praktijken. Bij het verbeteren van groepen mensen kunnen we nog gemakkelijk aan onderwijs en opvoeding denken, of eetgewoonten en beweging. Uitspraken over het verbeteren van jezelf zijn daarentegen in de huidige liberale samenleving bijna volledig losgekoppeld van politieke bedoelingen; wat je met jezelf doet is je eigen vrije keuze. We zullen zien hoe er verwarring ontstaat doordat discussies over mensen verbeteren niet altijd een goed onderscheid tussen deze opvattingen maken.

Alvorens op concrete voorbeelden van mensen verbeteren in te gaan is een afbakening op zijn plaats. Dit artikel zal gaan over het inzetten van moderne technieken zoals, robotica, nanotechnologie, cybernetica, biotechnologie, informatica, etc. Jezelf onderwerpen aan een dieet ter bevordering van de gezondheid is uiteraard een techniek om jezelf te verbeteren maar wordt buiten beschouwing gelaten, evenals het beoefenen van een sport. Hiermee wil ik niet zeggen dat alleen verbeteringen door moderne technologieën problematisch kunnen zijn. Problematisering is vaak het resultaat van algemene vragen zoals de verdeling, toegankelijkheid, betaalbaarheid, wenselijkheid en het normaliserende karakter van een techniek. Toch kies ik voor de moderne technieken als methoden voor het verbeteren van mensen omdat deze nieuwe en onverwachte mogelijkheden en problemen gaan opleveren. We moeten ons voorbereiden op een 'future shock', zoals George Dvorsky, voorzitter van de Toronto Transhumanist Association zegt (Dvorsky, 2003).

Prothesen

Gehandicapte mensen worden regelmatig als doelgroep gekozen voor nieuwe technologieën. De betreffende uitvinders hebben vaak het idee dat mensen met een handicap zitten te springen om nieuwe manieren waarmee ze weer normaal door het leven zouden kunnen gaan, ze lijken iedere technologische verbetering met open armen te ontvangen. Voor mensen die zogenaamd 'normaal' zijn lijkt het voor de hand te liggen te denken dat iedereen normaal wil zijn. Verschillende gehandicapten studies laten echter een geheel andere visie zien. Gehandicapten willen vaak niet zozeer zichzelf aan de norm aanpassen, maar willen een omgeving waarin zij volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving (Wolbring, 2006). Er heerst vooral kritiek op het 'in staat' zijn (ableism), alleen gewaardeerd worden als je productief bent. Het gaat hier dus over een groep mensen die verbeterd kan worden of een samenleving die verbeterd kan worden. In een omgeving met dergelijke conflicterende visies wordt gewerkt aan nieuwe prothesen.

Professor Hugh Herr, director van de Biomechatronics Group aan MIT's Media Lab, integreert weefselkweek, kunstmatige intelligentie en robotica in het ontwerpen van moderne prothesen. Herr is zijn twee benen kwijtgeraakt aan bevriezing door een sneeuwstorm tijdens een bergtocht. Echter hij gelooft nog mee te maken dat er prothesen komen die zelfs beter functioneren dan biologische benen. 'In de toekomst zullen de gehandicapten fysiek meer mogelijkheden hebben. Dan zal fysiek uniek zijn niet langer medelijden opwekken. Het zal uniek zijn. En zelfs sexy' (Rimas, 2006).

De oorlog in Afghanistan heeft publieke financiering van zijn onderzoek een nieuwe impuls gegeven. Ze hebben een knie met kunstmatige intelligentie gebouwd, de Rheo Knee. Het doel is 'bio-hybriden' te ontwikkelen die door gedachten en spier contracties van de drager gestuurd kunnen worden. Uiteindelijk zullen deze kunstbenen 'door een model op een catwalk geshowed worden als gracieuze sculpturen'. Wat een prothese met iemands zelfbeeld kan doen illustreert de ervaring van Herr: 'Ik heb gemerkt dat de geamputeerde de prothese er menselijk uit wil laten zien als het slecht functioneert. Wanneer het echter erg goed werkt, dan willen ze dat het er niet menselijk uit ziet.'


Brein-computer interface

Tom Schweiger mocht als eerste proefpersoon een nieuwe virtuele helm uitproberen, een helm die hersensignalen opvangt en vertaald. Een 3D bril gaf hem de beelden van een virtuele wereld. Slechts door te denken aan lopen of het bewegen van een hand werd een signaal aan het virtuele realiteit systeem afgegeven en werd vertaald in een passende beweging in de VR wereld. De doorbraak, zegt professor Mel Slater van het University College London, is het ontwikkelen van software die de verschillende hersengolf patronen kan identificeren. Deze patronen zijn bij iedereen anders, maar wel consequent. De computer kan getrained worden in het herkennen van de patronen (Revill, 2006). Inmiddels is er 900000 pond overheidsgeld uitgegeven aan deze Brein-Computer interface. Slater denkt binnen 10 jaar praktische toepassingen te kunnen hebben zoals het besturen van rolstoelen en prothesen met gedachten.

Spelers van computerspelletjes blijken een tweede doelgroep te worden voor brein-computer interfaces. Twee splinternieuwe bedrijfjes proberen dit gat in de markt te dichten. NeuroSky uit San Jose experimenteert met een hoofdband waarmee acties in spelletjes beïnvloed kunnen worden. Zo zou, volgens oprichter Koo Hyoung Lee, iemand bijvoorbeeld gedwongen kunnen worden zich te concentreren om een auto harder te laten rijden. Of het spel zou kunnen vertragen als een speler teveel gestressed raakt (Takahashi, 2006). CyberLearning Technology uit San Marcos heeft een helm die meet hoe kalm of gestrest een speler is. 'Het is leuk omdat het een nieuw element aan het spel toevoegt,' aldus Greco, CEO van CyberLearning.

Rechten voor de post-mens

Deze zomer kwamen filosofen, transhumanisten, wetenschappers en andere techniek liefhebbers bijeen in Palo Alto tijdens de Human Enhancement Technologies en Human Rights (HETHR)conferentie. Presentaties behandelden het uploaden van persoonlijkheden in computers, het genetisch verbeteren van mensen, het toevoegen van een aantal nuttige chromosomen aan mensen en het genezen van alle ziekten, handicaps en een vroege dood. Niet alleen technologie profeten kwamen aan het woord, maar ook een aantal critici.

Interessant aan deze conferentie was dat er ook gesproken werd over morele vraagstukken. Hebben we bijvoorbeeld wel het recht om onze kinderen genetisch te verbeteren? Ronald Bailey vindt dat de genen loterij, hoe hij de gewone voortplanting kenmerkt, niet gelijk kan staan aan vrijheid. 'Over 10 jaar zullen we precies weten wat voor genen onze kinderen gaan krijgen. We zullen weten voor welke ziekten we aanleg hebben zodat we er wat aan kunnen doen,' aldus Bailey (Bailey, 2003). Zijn conclusies tijdens de conferentie logen er niet om. 'Er zijn geen enkele ethische argumenten om mensen in de toekomst te verbieden veilige biotechnologische verbeterings technieken te gebruiken die hun persoonlijkheid veranderen, slaap afschaffen, het lichaam sterker maken, intelligentie vergroten en geheugen uitbreiden. Ook is het ethisch aanvaardbaar je kinderen te verbeteren (Bailey, 2006).'

Dieren worden ook het onderwerp van de moderne technologische 'enhancement' hype. Dvorsky vindt dat mensen de morele verantwoordelijkheid hebben 'de sluier van onwetendheid van de dieren af te werpen', 'het zou nalatig van ons zijn dieren aan hun lot over te laten'. We moeten er wel voor waken dat er geen sub-mensen ontstaan. Dus we moeten moderne technologieën niet gebruiken om een soort afgezwakte mensen te maken, gelukkige slaven, wezens met beperkte psychologische capaciteiten, of mensen om te gebruiken voor minderwaardig werk, waarschuwt Dvorsky.


Mensen verbeteren

Een duidelijk onderscheid tussen het verbeteren en het genezen van mensen is al niet meer te maken, denk bijvoorbeeld aan de plastische chirurgie of lifestyle pillen als Viagra. Transhumanisten gebruiken deze waarneming als argument om het verbeteren van mensen toe te staan. Anderen zien dit juist als een reden om na te gaan denken over welke technieken wel en welke niet te gebruiken en in welke gevallen. Tegenstanders vrezen uit de pan rijzende medische kosten door de toename van technieken en ingrepen die steeds vaker voor het verbeteren van mensen ingezet zullen worden, in plaats van het genezen van mensen.

Transhumanisme is een liberaal idee, waarbij iedereen als defect gezien wordt en aan verbetering toe is. Het welzijn van mensen wordt als een medische zaak beschouwd, en niet zozeer als afhankelijk van sociale omstandigheden. Het resultaat is een free-for-all situatie waarbij rijke mensen zichzelf eindeloos kunnen verbeteren door gebruik te maken van medische faciliteiten, die eigenlijk beschikbaar zouden moeten zijn voor het helpen van mensen met problemen.

Toch zijn de voorstanders van mensen verbeteren niet alleen met zichzelf begaan. Ook het nageslacht dient verbeterd te worden. Bailey argumenteert bijvoorbeeld dat we onze kinderen niet moeten overleveren aan de genenloterij. Dvorsky ziet dit ook als onverantwoord gedrag, we moeten verantwoordelijkheid nemen voor de toekomst van onze kinderen en ze de beste kansen gunnen.

Tegenstanders vinden het manipuleren van genen van foetussen ingaan tegen de natuur en tegen de waardigheid van de mens. Sommigen zullen een oneerlijke voorsprong krijgen en wat het betekent om mens te zijn zal veranderen. Dit klink wat conservatief, maar genetische verbetering van foetussen zal ook het verschil tussen arm en rijk groter maken. Het zal de kansen van mensen die niet mee doen aan de verbeter race doen afnemen. Individuele keuzen van ouders kunnen op deze manier dus wel degelijk gevolgen hebben voor andere mensen.

Bioethicus Carl Elliott probeert andere argumenten naar voren te brengen tegen het verbeteren van mensen dan de conservatieve 'menselijke natuur' argumenten. Hij stelt bijvoorbeeld: 'Ik ben bang dat we belangrijke behoeften van mensen zullen negeren ten koste van frivole menselijke verlangens; dat dominante sociale normen die van de minderheid wegdrukken; dat de agenda tot zelf-verbetering niet door individuen wordt gezet maar door de belangen van machtige bedrijven; en dat we in het nastreven van verbetering eigenlijk onszelf slechter af maken' (Caplan, 2004).

Herman van Wietmarschen

Bronnen:

Bailey, Ronald (2003), 'Is freedom just another word for random genes?' in: Reasononline, http://www.reason.com/rb/rb040203.shtml.

Bailey, Ronald (2006), 'The Right to Human Enhancement,' in: WTA-disability newsgroup, 6 juni 2006.

Caplan, A. & Elliott, C. (2004), 'Is it ethical to use enhancement technologies to make us better than well?', in: PLOS Medicine 1 (3), p. 172.

Dvorsky, George (2003), 'Better living through transhumanism', in: Betterhumans, Nov. 2003.

Revill, Jo (2006), 'Mind power allows disabled to take a virtual stroll', in: The Observer, July 2, 2006.

Rimas, Andrew (2006), 'He can build them better, faster, sexier', in: Globe, june 12, 2006.

Takahashi, Dean (2006),'Gamers may soon control action with thoughts', in: Mercury News, April 24, 2006.

------------------------------------------------------------------------------------------------------
4. Abonneren op deze mailinglijst?

U kunt zich kosteloos abonneren op deze lijst door een mailtje te sturen naar nieuws(at)biopolitiek.nl. We zullen ongeveer een maal per twee weken een mailtje versturen met verzameld nieuws. Het verspreiden van informatie op deze lijst is voorlopig voorbehouden aan Werkplaats Biopolitiek. We zijn altijd geinteresseerd in reacties, deze kunnen gestuurd worden naar nieuws(at)biopolitiek.nl. Bovendien ontvangen we voor de nieuwslijst graag aankondigingen, berichten en voorstellen voor werkprogramma's. Vooralsnog willen wij bekijken welke berichten we via de nieuwslijst verspreiden.

Suggesties voor andere mensen en of organisaties die geinteresseerd zouden kunnen zijn in deze maillijst zijn van harte welkom.

Afmelden kan door een mailtje te sturen naar nieuws(at)biopolitiek.nl o.v.v. 'afmelden'.

Onderwerpen van de vorige uitgaven van de nieuwsbrief [Biopolitiek] zijn te zien op: http://www.biopolitiek.nl/pivot/archive.php?c=Biopolitiek en waren onder andere:

60. Betreed het strijdtoneel
61. Robots of eicellen tegen vergrijzing
62. Slikken; hoe ziek is de farma-industrie?
63. `We have a dream too'
64. 'eigen verantwoordelijkheid'
65. Workshops op NSF
66. Cultuur van de armoede?
67. Grenzen aan genezen
68. Oud & Nieuw
69. Gecontroleerde voortplanting
70. Protest
71. Uitsluiting

72. Kostenbesparing?

73. Rammelen aan de poort van de gezondheidsfabriek