Nieuws

Home

Search!

Biopolitiek Nieuwsbrief

[Biopolitiek] Volledig

Teksten

Genomics
Nanotechnologie
Voortplantingstechnologie
Transplantatie
Biomateriaal
Bio-ethiek
Genetische verbeteringstechnologie
Euthanasie
'Over'bevolking
Biologisch determinisme
Mens & Machine
Marktwerking in de zorg
Bedrijven
Akties

Werkplaats Biopolitiek

Over Werkplaats Biopolitiek

Verder lezen

Kalender
BioBrief, oude uitgaven
Biotechnologie archief NoGen
Helix publicaties
Recensies
Links

Discussie

Mail ons

Archives

01 Jan - 31 Dec 2007
01 Jan - 31 Dec 2006
01 Jan - 31 Dec 2005
01 Jan - 31 Dec 2004
01 Jan - 31 Dec 2003

Colofon

Werkplaats Biopolitiek
Burgtstraat 3
6701 DA Wageningen
tel.: 0317 - 423588
fax: 0317 - 450144
info(at)biopolitiek.nl

De inkomsten van de werkplaats bestaan voornamelijk uit giften. Wij kunnen uw steun erg goed gebruiken. Giften kunt u storten op:
giro: 1729278
van NoGen in Wageningen.

Aftrekbaar van de belasting zijn giften aan de stichting Diskussie over Biotechnologie (stg DOB), de rechtsvorm waar Werkplaats Biopolitiek onder valt. Het gironummer van stg DOB, eveneens in Wageningen, is 3087127.

Werkplaats Biopolitiek is een onderdeel van het Politiek Infocentrum Wageningen. Andere groepen die er werkzaam zijn zijn: het inheemse volkeren archief 'de Ekster en de Olifant', 'illegalen' ondersteuning en opvang 'Vluchtelingen Onder Dak', Biotechnologie archief NoGen en 'Werkgroep Xenotransplantatie Vraagstukken'.
Wilt u eens komen kijken, mail of bel even voor een afspraak.

Maillijst: nieuws(at)biopolitiek.nl

17 Mar '06 - 2907 W Robots of eicellen tegen vergrijzing

-----------------------------------------------------------------------------
Nieuws(at)biopolitiek.nl, nummer 61, 17 maart 2006
--------------------------------------------------------------------------------

www.biopolitiek.nl


NIEUWS
1. Intro
2. Betaling voor eicellen bespreekbaar
3. Robots tegen de vergrijzing
4. Abonneren op deze mailinglijst?

---------------------------------------------------------------------------------
1. Intro

De Universiteit van Maastricht bracht onlangs een rapport uit over de gevolgen van de aankomende vergrijzing. Politici en wetenschappers schetsen regelmatig de problemen die ons te wachten staan. In Duitsland werd onlangs geopperd de AOW af te schaffen voor mensen die geen kinderen hebben. Het Maastrichtse rapport belichtte echter de positieve kant van de grijzer wordende bevolking. Allerlei sociale problemen zullen zich namelijk vanzelf oplossen. Door het afnemen van het woon-werk verkeer zullen de files verminderen en zal het milieu minder belast worden.

Toch blijft het idee dat we wat moeten doen aan de vergrijzing het dominante geluid. Er wordt flink geld geinvesteerd in oplossingen. In deze nieuwsbrief een tweetal technologieen die bij kunnen dragen aan een oplossing. Ten eerste het ontwikkelen van nieuwe voortplantingstechnologieen. Deze tak van sport heeft een gebrek aan grondstof, namelijk eicellen. Waarschijnlijk gaat de markt in 2007 opengebroken worden voor meer eiceldonaties en betere vergoedingen.

De tweede oplossing voor vergrijzing moeten robots gaan worden. Zij kunnen onze ouderen gezelschap houden, het huishouden doen en af en toe de gezondheidstoestand controleren. Inmiddels zijn er verschillende onderzoeken gedaan naar de iCat van Philips en de AIBO, een robot hondje. Lees in dit nummer van de nieuwsbrief meer hierover.

----------------------------------------------------------------------------------
2. Betaling voor eicellen bespreekbaar

Het kabinet formuleert in het najaar van 2006 een standpunt over de uitkomsten van het rapport Evaluatie Embryo-wet. (*) Meest omstreden in die wet uit 2002 is het verbod om embryo`s tot stand te brengen voor elk ander doel dan zwangerschap. Dit verbod wordt waarschijnlijk rond 2007 opgeheven en dan zijn er meer eicellen nodig.

orgaankweek

Reeds jaren wordt verwacht dat met embryo-technologie therapieen ontwikkeld kunnen worden en zelfs organen gekweekt kunnen worden (**). Voor dat laatste is 'thearapeutisch klonen' een techiek waar veel van verwacht wordt. Daarvoor zijn 'rijpe' eicellen nodig waar de kern met het dna uit moet worden verwijderd. In deze 'lege' eicellen zou dan het dna van de ontvanger van een gekweekt orgaan moeten worden ingebracht (dit heet therapeutisch klonen) zodat er een embryo ontstaat dat zich gaat delen. Daaruit kunnen embryonale stamcellen worden ge-isoleerd waarmee het gewenste orgaan zou moeten worden gekweekt. Wetenschappers en bedrijven proberen de zogenaamde embryonale stamcellen, die nog kunnen uitgroeien tot allerlei lichaamsdelen, uit een embryo te isoleren en aan te zetten tot vorming van een gewenst orgaan. Om afstoting van het transplantaat te voorkomen wil men met therapeutisch kloneren embryonale stamcellen maken die het dna van de ontvanger van het orgaan hebben en uit die gekloneerde embryonale stamcellen een orgaan kweken. Het is echter nog lang niet mogelijk organen te kweken, dus gaat de discussie over uitbreiding van de mogelijkheden voor wetenschappelijk onderzoek.

Sinds de invoering van de Embryo-Wet in 2002 is er veel veranderd in het wetenschappelijk onderzoek rond embryonale stamceltherapie, meldt het Evaluatierapport. In Europa 'verschuiven de opvattingen over wetenschappelijk onderzoek met embryo’s en is de wetgeving in diverse omringende landen verruimd'. Aanpassing van de Embryo-wet werd reeds voorzien bij de formulering ervan: Het verbod embryo’s tot stand te brengen speciaal voor wetenschappelijk onderzoek is tijdelijk. De wet bepaalt dat uiterlijk op 1 september 2007 bij Koninklijk Besluit het tijdstip moet worden bepaald waarop dit verbod vervalt. Het opnemen van deze opheffingsbepaling in de wet berustte destijds op verwachte vorderingen in belangrijk medisch wetenschappelijk onderzoek. Zulke vorderingen zijn inderdaad gemaakt, claimen de opstellers van het Evaluatierapport. Zij zullen daarbij niet doelen op het Kloonkoningsdrama in Zuid Korea. Van alle kloon'doorbraken' is weinig tot niets meer over nu blijkt dat kloonkoning Dr. Hwang Woo Suk van de Seoul National University fraude heeft gepleegd door resultaten te claimen die niet werkelijk bereikt zijn. Er zijn in Hwang Woo Suks onderzoek veel eicellen verbruikt. Voor de ene gekloonde stamcel die het Koreaanse team, in februari 2004 aan de wereldpers toonde zijn 242 eicellen van 16 verschillende vrouwen verbruikt. (***)

Volgens het Evaluatierapport zijn embryo`s broodnodig voor wetenschappelijk onderzoek naar toekomstige (cel) therapieen, want: 'Het verbod om embryo’s tot stand te brengen blokkeert volgens de onderzoekers veelbelovend wetenschappelijk onderzoek'. De vraag is dus hoeveel ruimte de wet kan gaan bieden om aan de vraag naar embryo`s tegemoet te komen. In het rapport worden diverse manieren genoemd om aan eicellen te komen (die immers voor het maken van embryo`s onontbeerlijk zijn)

'nieuwe bronnen'

Het rapport erkent dat er risico’s en belasting voor eiceldonoren zijn (****). De opstellers zoeken naar 'vrouwvriendelijke, minder belastende alternatieven om donoreicellen te verkrijgen voor wetenschappelijk onderzoek en eventuele toekomstige therapie'. Een reeks aan 'nieuwe bronnen' passeert de revue: het creëren van eicellen uit menselijke embryonale stamcellen, afkomstig van restembryo’s en eventueel ook het gebruik van dierlijke eicellen als ontvanger van de somatische celkern in het kader van celkerntransplantatie voor wetenschappelijk onderzoek.

Bestaande bronnen van eicellen zouden, zo meldt de Evaluatie 'wellicht beter kunnen worden benut door onrijpe of halfrijpe eicellen te oogsten om deze vervolgens in vitro verder laten rijpen (in vitro maturatie: IVM). De eerst-genoemde variant, zogenoemde radicale IVM (onrijpe eicellen), zou in de toekomst voor onderzoek bijvoorbeeld mogelijk kunnen zijn met eicellen verkregen uit de eierstokken van vrouwen die deze preventief laten verwijderen wegens een genetische aanleg voor eierstokkanker. Een andere denkbare mogelijkheid is gebruik van eicellen voor onderzoek uit eierstokken van foetussen na abortus of van overleden meisjes of vrouwen. Hierbij is nog een aantal ethische en juridische vragen onbeantwoord. De tweede variant, partiële IVM (halfrijpe eicellen), wordt in het buitenland al hier en daar toegepast in het kader van de reguliere ivf'.

betalen

Er is duidelijk vraag naar eicellen, zo blijkt uit het Evaluatierapport: '[....] zal voorlopig waarschijnlijk behoefte blijven bestaan aan 'vers' gedoneerde eicellen'. Waar meer vraag dan aanbod is mag het geen verbazing wekken dat betaling wordt overwogen voor eicellen. Onder punt 8.6 'Vergoeding voor eiceldonoren' van het rapport staat: 'Er gaan stemmen op om vrouwen te betalen voor donatie van eicellen ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek, teneinde tegemoet te komen aan de vraag'. Men is zich er welbewust van dat dit 'zelfs strafbaar' is volgens artikel 28 van de embryo-wet, maar vraagt zich desondanks af hoe hoog de 'vergoeding' mag zijn: Is 'vergoeding van het ongemak en de belasting van eiceldonatie, aanvaardbaar en toelaatbaar'? Men erkent dat 'een eventuele ruimere vergoeding dan alleen van de directe kosten complexe materie' is, 'mede vanwege juist die dreigende schaarste aan eicellen en de druk op de vrijwilligheid van de beslissing tot donatie die daarvan uitgaat'. Afzien van 'vrijwillige' eiceldonatie wil men echter niet. Wetenschap en industrie hebben grondstoffen nodig.

De eicellen zouden ook uit het buitenland gehaald kunnen worden. In Zuid-Korea werkt een groot aantal onderzoekers aan therapeutisch kloneren, er is zelfs een zogenaamde World Stem Cell Hub in Seoul opgezet, waar vooraanstaand onderzoek zou moeten samenkomen. De Embryo-wet zou volgens de opstellers van het Evaluatierapport uitwisseling van geslachtscellen moeten toestaan. Het is immers 'een activiteit die wenselijk is voor internationale samenwerking op wetenschappelijk en technologisch gebied.'. De Embryo-wet is nu echter 'onduidelijk [over] welke ruimte de wet laat voor grensoverschrijdende uitwisseling van onderzoeksmateriaal'.

Aanpassing van de Embryo-wet lijkt in het verschiet te liggen als de regering eind 2006 antwoordt op de Evaluatie. Hoewel het CDA, waarvoor Mw Ross staatssecretaris van VWS is, nog wel eens moeilijk kan gaan doen over de morele status van een embryo, valt te vrezen dat het werven van eicellen bij vrouwen toe zal nemen. In het belang van het wetenschappelijk onderzoek en de internationale concurrentiepositie 'zal voorlopig waarschijnlijk behoefte blijven bestaan aan ‘vers’ gedoneerde rijpe eicellen'.

Jeroen Breekveldt

(*) Evaluatie Embryo wet, ZON-Mw, januari 2006. http://www.minvws.nl/rapporten/pg/2006/evaluatierapport-embryowet.asp
(**) Herman van Wietmarschen, 1999: 'Orgaankweek als alternatief voor xenotransplantatie? ', http://www.wxv.dds.nl/art_orgaankweek.html
(****)Jeroen Breekveldt, 11-1-2006: 'Kloonkoningsdrama', http://www.biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=314#body
(****) Voordat eicellen uitgenomen kunnen worden moet de vrouw een hormoonbehandeling ondergaan om de rijping van meerdere eicellen te stimuleren. De dosis is zo hoog dat er kans op eierstokkanker en het krijgen van overstimulatiesyndroom (dit kan leiden tot vocht ophoping in de buikholte en cystevorming in de eierstokken). Vervolgens moet de vrouw onder narcose worden gebracht warna eicellen operatief of via de vagina worden uitgenomen. Naast de algemene risico's van een narcose kan deze uitname ook leiden tot bloedingen, infecties of onvruchtbaarheid. (Denkzettel nr. 4, Bioskop-Rundbrief, 'Stichwort: Der frauenlose Embryo')

De opstellers van het Evaluatierapport vroegen mensen (er reageerden bijna allemaal vrouwen) over hun ervaringen met geslachtsceldonatie en of ze bereid zouden zijn voor andere doelen eicellen af te staan. 'Ruim driekwart van de respondenten zou zelf niet bereid zijn eicellen af te staan voor wetenschappelijk onderzoek. Tweederde vond dat niet van vrouwen gevraagd mag worden de procedure van eiceldonatie speciaal te ondergaan voor onderzoeksdoeleinden. Voor transplantatiedoeleinden lag dit percentage iets lager. Als geen hormoonkuur nodig zou zijn, vond nog steeds ruim de helft dat dit van vrouwen niet mag worden gevraagd.', zo staat in de Evaluatie.

-----------------------------------------------------------------------------------------
3. Robots tegen de vergrijzing

Regelmatig verschijnen er artikelen in kranten en tijdschriften over de aankomende 'vergrijzingsgolf'. De verhouding tussen het aantal ouderen en jongeren zal veranderen, maar eigenlijk gaat het om de verhouding tussen werkenden en niet-werkenden. Een steeds kleiner aantal mensen met een betaalde baan zou moeten gaan opdraaien voor de kosten van een groeiende groep ouderen zonder baan.

Er wordt naarstig gezocht naar manieren om dit probleem te voorkomen of op te lossen. Zo wordt er gedacht aan het stimuleren van het krijgen van meer kinderen. Daarnaast wordt er bezuinigd op bestaande rechten van ouderen, zoals toegang en betaalbaarheid van de gezondheidszorg. Een andere oplossing die wordt aangedragen als de redding zijn robots. Laten we eens kijken hoe robots ingezet worden tegen de vergrijzing.


Arbeiders vervangen

Trendwatchers voor innovatie en technologie schreven in 2005 al over de plannen met robots in Japan: 'Toyota Motors gaat op grote schaal geavanceerdere robots introduceren in zijn fabrieken in Japan. Hiermee wil het concern een opdoemend tekort aan arbeidskrachten tegengaan en arbeidskosten reduceren. De robots dienen de concurrentiepositie ten opzichte van lagelonenlanden als China te verbeteren' (Stroeks, 2005)

Een persbericht van UNECE (United Nations Economic Commission for Europe) over het World Robotics Survey 2004 meldt hoe de productiviteit van robots is toegenomen, en de prijs drastisch is afgenomen. Dit maakt robots een aantrekkelijke investering. 'Waarom investeren in robots, en niet in mensen?' wordt er in het persbericht afgevraagd. Jan Karlsson, een van de schrijvers van het World Robotics Survey 2004, legt uit: 'Dalende of stabiele robot prijzen, toenemende arbeidskosten en voortdurende technologische vooruitgang zijn de belangrijkste drijvende krachten achter de voortzettende massale investering in robots door de industrie.'

In 2004 waren er ongeveer 800.000 robots werkzaam in de industrie. Dit zal oplopen tot 1 miljoen in 2007. In Japan zijn er ongeveer 320 robots op de 10.000 humane werknemers actief in de productie sector. In Duitsland is dit ongeveer 148 robots op de 10.000 mensen, 116 in Italie, 99 in Zweden en tussen de 80 en 50 in Finland, Spanje, Frankrijk, de US, Oostenrijk, Benelux en Denemarken.

Zorgtaken

Ook worden robots veelvuldig aangeschaft voor huishoudelijke taken. Eind 2003 waren er ongeveer 610.000 'autonome stofzuigers en grasmaaiers' actief. De verwachtingen zijn dat dit aantal in 2007 zal groeien naar 4 miljoen. Maar de functies van de robots zullen toenemen. 'Ze zullen niet alleen onze vloer schoonmaken, grasmaaien en ons huis bewaken maar ze zullen ook ouderen en gehandicapten helpen met ingewikkelde interactieve apparatuur, operaties uitvoeren, leidingen en plaatsen inspecteren die gevaarlijk voor mensen zijn, brand en bommen bestrijden en in vele andere toepassingen gebruikt worden die beschreven staan in World Robotics 2004.'

Robotdieren moeten verschillende zorgtaken gaan overnemen vooral ten behoeve van bejaarden. De VPRO maakte het programma 'Roboliefde' waarin ouderen bezocht werden die vertelden over hun relatie met hun robot. Zij vonden uit dat de robots eenzaamheid verminderde en de gezondheid positief werd beinvloed.

iCat

Verschillende onderzoeksinstituten doen onderzoek naar de acceptatie van robots door ouderen. Marcel Heerink van het Instituut voor Information Engineering onderzocht de iCat van Philips. Deze robot 'snort als ze wordt aangehaald en kijkt verdrietig als je haar vertelt weg te gaan. Maar als je het haar aardig vraagt wil ze de dvd-recorder voor je programmeren. Of je favoriete muziek opzetten, je mail voorlezen en de laatste weersvoorspellingen doorgeven.' Ze kan vele verschillende gezichtsuitdrukkingen aannemen en zou wellicht een emotionele band met mensen kunnen aangaan.

Heerink testte in een verzorgingshuis in Lelystad de acceptatie van een neutralere en socialere versie van iCat. Hij toonde in zijn onderzoek aan dat de sociale versie beter geaccepteerd werd, maar dat de meeste mensen de iCat als een leuk speeltje zien, en bang zijn om hun onafhankelijkheid te verliezen als ze een iCat mee naar huis zouden krijgen.

AIBO

Alan Beck, directeur van het Center for the Human-Animal Bond, en Nancy Edwards, professor of nursing, onderzochten of robot honden de beste vriendjes kunnen worden van oudere burgers. Ze deden studie naar de impact van robots op depressies, fysieke activiteit, levensvreugde en moraal van de ouderen. 'Niemand zal er aan twijfelen dat een ouder persoon beter af is door actiever te zijn, uitdagingen te hebben en gestimuleerd te worden. De uitdaging is hoe we dit stimuleren, vooral bij diegenen die in een sociaal isolement leven. Een robot hond zou een oplossing kunnen zijn,' vertelt Edwards (Patterson, 2002).

Ruth Lawson, een van de deelneemsters aan de studie verklaarde: 'Ik praat de hele tijd tegen hem, en hij reageert op mijn stem. Wanneer ik TV kijk zit hij op mijn schoot totdat hij eraf wil. Hij heeft een eigen wil.' Mensen blijken zich snel te kunnen hechten aan de robot honden, ook al hebben ze geen zachte vacht.

Beck legt uit dat robot honden vooral geschikt kunnen zijn voor mensen met handicaps of ouderen die niet voor een dier kunnen zorgen. Ook wordt het houden van huisdieren niet altijd toegelaten door de woning eigenaren. Bovendien kunnen de robots niet verwaarloosd worden. 'In een ouder wordende bevolking moeten we vragen rond levens kwaliteit serieus nemen', zegt Edwards.

Daarnaast kunnen dergelijke robots een grotere rol gaan spelen voor de gezondheid. Ze kunnen in de toekomst wellicht de bloeddruk, zuurstof gehalten en hart ritmen meten. Ze zouden zelfs spelletjes kunnen doen met ouderen om hun geest actief te houden, voorspelt Edwards.

Technologische oplossingen

De samenstelling van een bevolking verandert voortdurend. In de ene periode neemt het aantal ouderen misschien toe, dan is er weer een baby-boom periode. Ook zijn er perioden dat er veel mensen naar Nederland migreren, andere tijden emigreren er juist veel mensen. Een groep mensen die ergens samen leeft is nooit constant, maar voortdurend in beweging.

De sociale structuur van een samenleving maakt het mogelijk op dergelijke veranderingen in te spelen. Er is een zekere flexibiliteit nodig. Mensen moeten bijvoorbeeld meer zorgtaken op zich kunnen nemen als daar behoefte aan is. Mensen moeten ook van beroep kunnen veranderen wanneer er aan bepaalde diensten minder behoefte is, of juist meer behoefte komt. Hierbij is het wel belangrijk dat mensen op elkaar letten, en opmerken dat er behoeften ontstaan of toenemen.

Opmerkelijk aan de ontwikkeling van robots voor allerlei sociale taken is geloof in een technologische oplossing voor problemen. De vergrijzing zou bijvoorbeeld opgelost kunnen worden door meer robots. Echter het lijkt erop dat deze robots slechts mensen de mogelijkheid geven nog individualistischer te laten zijn, en mensen de gelegenheid te geven alleen te doen waar ze zelf zin in hebben. Je hoeft je straks niet meer om je ouder wordende moeder te bekommeren, het wordt makkelijker om zonder schuldgevoel meer dagen te werken, want een robot zal zich wel om haar bekommeren.

De mens wordt letterlijk steeds meer vervangen door robots. Mensen worden gezien als oncontroleerbare kostenposten terwijl robots volledig voorspelbaar zijn met een duidelijke afschrijf tijd. Als er door een ouder wordende bevolking meer zorgtaken verricht moeten gaan worden, wordt er niet geprobeerd dergelijke beroepen meer aanzien te geven en beter te betalen. Wel wordt er geld gestopt in onderzoek naar de relatie tussen robots en ouderen. Een kenmerkende gedachte voor een samenleving waarin mensen moeten presteren en scoren, zonder tijd te verliezen met het zorgen voor elkaar.

Herman van Wietmarschen.


Bronnen:

Amy Patterson-Neubert (2002) 'Can robotic dogs be senior citizens' new best friends?' Purdue News, http://news.uns.purdue.edu/UNS/html4ever/021204.Beck.roboticdog.html
Stroeks, Rob (2005) 'Robot: wondermiddel tegen vergrijzing?' TWA-nieuws http://www.twanetwerk.nl/default.ashx?DocumentID=3768
VPRO (2006) 'Roboliefde' De Toekomst http://www.vpro.nl/programma/detoekomst/afleveringen/26435176/

---------------------------------------------------------------------------

4. Abonneren op deze mailinglijst?

U kunt zich kosteloos abonneren op deze lijst door een mailtje te sturen naar nieuws(at)biopolitiek.nl. We zullen ongeveer een maal per twee weken een mailtje versturen met verzameld nieuws. Het verspreiden van informatie op deze lijst is voorlopig voorbehouden aan Werkplaats Biopolitiek. We zijn altijd geinteresseerd in reacties, deze kunnen gestuurd worden naar nieuws(at)biopolitiek.nl. Bovendien ontvangen we graag aankondigingen, berichten en voorstellen voor werkprogramma's voor de nieuwslijst (Vooralsnog willen wij bekijken welke we via de nieuwslijst verspreiden).

Suggesties voor andere mensen en of organisaties die geinteresseerd zouden kunnen zijn in deze maillijst zijn van harte welkom.

Afmelden kan door een mailtje te sturen naar nieuws(at)biopolitiek.nl o.v.v. 'afmelden'.

Onderwerpen van de vorige uitgaven van de nieuwsbrief [Biopolitiek] zijn te zien op: http://www.biopolitiek.nl/pivot/archive.php?c=Biopolitiek en waren onder andere:

40. Precair

41. Praatjes

42. Alarm

43. Dwang tot repareren

44. De zorgverlener onder druk

45. Trots of trendy

46. Proeftuinen

47. Organen en paspoorten

48. Overheid en veiligheid

49. Technologie Fix

50. Radicaliserende bevolkingspolitiek

51. Kostenpost mens

52. Publiek en wetenschap

53. Droefenis

54. Hielprik en kiesrecht

55. Macht over het naakte lichaam

56. Tunnelvisies in de wetenschap

57. Verzet is nodig

58. Kritische rapportage

59. 'Ongezond'? Betalen!

60. Betreed het strijdtoneel

--------------