10 Nov '05 - 1760 W Publiek en wetenschap
-----------------------------------------------------------------------------
Nieuws(at)biopolitiek.nl, nummer 52, 9 november 2005
--------------------------------------------------------------------------------
www.biopolitiek.nl
NIEUWS
1. Intro
2. Veroudering
3. Rol van het publiek in de wetenschap
4. Abonneren op deze mailinglijst?
---------------------------------------------------------------------------------
1. Intro
Het lijkt voor de hand te liggen om te geloven dat de wetenschap in
dienst staat van het publiek. Immers veel wetenschappelijk onderzoek op
Universiteiten wordt uit publieke middelen gefinancierd.
Zo nu en dan proberen wetenschappers zich te verantwoorden naar het
publie toe. Vooral wanneer er veel verzet verwacht wordt tegen een
bepaalde nieuwe ontwikkeling, worden er strategieen bedacht om de
relatie tussen het publiek en de wetenschap te verbeteren. Twee
voorbeelden hiervan zijn genomics en nanotechnologie, twee nieuwe
technologieen die ingrijpende gevolgen zullen hebben voor iedereen.
Helaas draait een verantwoording van wetenschap regelmatig uit op een
soort public relations campagne. Het publiek moet voorgelicht worden.
Gelukkig zijn er verschillende groepen en wetenschappers die het publiek
een prominentere rol gunnen. Het tweede artikel is een verslag van een
workshop over wetenschaps communicatie.
Het eerste artikel is een voorbeeld van een nieuwe technologie die veel
voeten in de aarde zal krijgen: anti-veroudering. Veroudering wordt
geconstrueerd als een 'nadelig', 'ongewenst' lot, wat zo goed en zo
kwaad als mogelijk bestreden moet worden. Allerlei onderzoekers en
instituten zijn bezig technologieen te ontwikkelen om veroudering tegen
te gaan. Jeroen legt in onderstaand artikel verslag van een spektakel
waar anti-verouderings verdedigers podium kregen hun verhaal te houden.
------------------------------------------------------------------------------
2. Veroudering
Zondag 6 november hield het Rathenau Instituut een debat over
veroudering tegengaan. In het zevenkoppig panel zaten een paar
voorstanders van 'life-extension', maar zij konden de discussie niet
domineren.
Vijfendertig bezoekers telde het debat. In de video-introductie van het
thema kwam de excentrieke levensverlenger Aubrey de Grey met zijn wens
naar onsterfelijkheid prominent naar voren
<http://www.biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=293#body>.
Sebastian Sethe van de universiteit Sheffield poneerde in het debat de
meest vergaande stellingen.
Oudere mannen relativeerden zijn heilsvoorspellingen. Met voorbeelden
vanuit zijn geriatrische praktijk gaf Rudy Westerdorp aan dat mensen
zonder het anti-ageing
spektakel ook al gestaag steeds ouder worden en langer gezond blijven.
Een onderzoeker van het Hubrecht Lab stelde dat doodgaan biologisch
voorgeprogrammeerd is.
In het debat werd als feit aangenomen dat statistisch sinds 1840 een
toename van de gemiddelde leeftijd plaatsvindt met 3 maanden per jaar.
Voor de Life extensioners is dit bewijs dat de dood uit te stellen is.
Aan de andere kant kun je zeggen dat kennelijk zonder de radicale ‘life
extensioners’ ingrepen mensen ouder en gezonder worden.
De discussie ging over de vraag wat de hogere levensverwachting moet
betekenen voor de ouderdomsvoorziening: WAO en pensioen. De recente
brandweerstaking om hun Functioneel Leeftijds Ontslag (bij 55) te
behouden werd als ridicuul voorbeeld
ingebracht door de debatleider. Dit leidde echter tot een serieuze
discussie over de sociale kwesties rond langer doorwerken. Het spektakel
van de life extensioners verdween uit de discussie maar werd weer
teruggehaald door de debatleider. “Wie wil er gezond 100 worden”, vroeg
hij de zaal. “wie wil de staatsloterij winnen”, riep
iemand uit de zaal schertsend. De zaal kreeg in het twee uur durende
debat weinig tijd, maar wist toch enkele down to earth kwesties in te
brengen, zoals 'de maatschappelijke veroudering'. Vanaf je 50ste krijg
je allerlei folders van bedrijven die je aanspreken als oudere.
Solliciteren is na je 50ste erg moeilijk, maar zelfs dertigers
ondervinden al dat ze als oud worden gezien bij sollicitaties.
Een positieve bijdrage van life extensioner Sethe van Sheffield was dat
hij angst voor overbevolking aan de kaak stelde.
Verder maakte hij duidelijk dat life extensioners in de praktijk het
continu vervangen van lichaamsonderdelen zal zijn. Daarmee is de
techniek van life extension wat grijpbaarder geworden om te bespreken.
Biomateriaal en de productie ervan, zal in de life extension toekomst
een sleutelelement van het (economische) leven zijn. Vanuit het publiek
kwam ook nog de vraag of dit voor iedereen teogankelijk (betaalbaar) zal
zijn. In eerste instantie niet erkende Arjen Kamphuis ruiterlijk, maar
dit vond hij geen probleem: “Moeten we het niet ontwikkelen omdat het
niet voor iedereen onmiddelijk toegankelijk is? Dan hadden we nu ook
geen CD`s gehad”.
Doordat het de life extensioners niet lukte de discussie te domineren
met hun spektakel werd het een aardige bijeenkomst. En ook het Rathenau
instituut lijkt bijgedraaid
<http://www.biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=275> te zijn ten opzichte
van Werkplaats Biopolitiek: De meegebrachte folders over ' Veroudering
genezen?'
mochten van Angela van Dijk gewoon op de balie liggen zodat het publiek
er kennis van kon nemen.
Jeroen Breekveldt
----------------------------------------------------------------------------
3. Rol van het publiek in de wetenschap
Woensdag 26 oktober kwamen dertien mensen bijeen om te praten over de
rol van het publiek in wetenschapscommunicatie. Lezing, interview,
diskussie en Romeins tribunaal ontlokten interessante vragen en
gesprekken aan de deelnemers. Door de bank genomen was de sfeer: het
publiek moet meer te vertellen krijgen over wetenschap, maar hoe?
Elroy Cocheret organiseerde deze workshop voor het Da Vinci Instituut.
Hij omschreef haar missie als het verbeteren van wetenschaps
communicatie. Het publiek debat is daarvoor een belangrijk instrument.
Uiteindelijk wil het Instituut van wetenschapscommunicatie een erkend
vakgebied maken.
Wetenschap voor het publiek
‘Science is not about being interesting for the public, it’s about being
interested in the public.’ Met deze stelling sloot Lucien Hanssen, van
de stichting WeTeN, zijn inleidende verhaal af. Wetenschap voltrekt zich
grotendeels buiten het zicht van de gewone mens. Lucien wil dit anders:
‘Echte mensen komen nauwelijks aan het woord. Daar maak ik mij zorgen
over. Hoe krijgen we de gewone mens aan het woord?’ Lucien hoopt in 4
jaar een proefschrift te kunnen schrijven over mogelijke oplossingen.
De afgelopen decenia voerden verschillende houdingen van de wetenschap
ten aanzien van het publiek de boventoon. In 1945 begon de ‘public
approval’ benadering met het adagium ‘wij [wetenschappers] lossen het
wel op’. In1960 veranderde dit in ‘vertrouw ons’. Het Center for Media
en Democracy heeft hierover trouwens een prachtig boek geschreven,
getiteld ‘Trust us, we’re experts’, boordevol voorbeelden van hoe de
industrie en wetenschappers misbruik maken van dit vertrouwen.
15 jaar later begon de ‘public understanding’ houding, die vooral
neerkwam op voorlichting. Het publiek zou immers een kennis tekort
hebben. De laatste periode was er een van ‘public involvement’, waarvan
publieke debatten deel uit maakten. De nadruk lag nog steeds vooral op
het publiek laten zien wat de wetenschap aan het doen is, en niet zozeer
het publiek betrekken bij besluitvorming.
In 2005 zou eigenlijk een nieuwe periode van 15 jaar moeten aanbreken.
Wellicht wordt dat er een van ‘public involvement’. Lucien ziet [echter]
een terugkeer van public marketing in bijvoorbeeld genomics en
nanotechnologie onderzoek.
Toch belooft Lucien een zonnige toekomst voor het publiek. In zijn
verhaal beschrijft hij een viertal instrumenten om meer betrokkenheid en
invloed te creeren: constructieve technologie beoordeling, deelnemen in
technologie beoordeling, conceptuele esthetiek, en pragmatische ethiek.
De eerste twee instrumenten zouden de burger inspraak moeten geven in
welke toepassingen van wetenschap er ontwikkeld gaan worden en wat er op
de onderzoeksagenda komt te staan. Conceptuele esthetiek is een nieuwe
kunstvorm die gebruik maakt van wetenschappelijke data. Pragmatische
ethiek zou tenslotte de politieke agenda moeten beinvloeden.
Het grote manco van Lucien’s verhaal vond ik het gebrek aan aandacht
voor machtsverhoudingen. Overheid en industrie hebben vaak heel andere
belangen dan wetenschappers, en ook weer andere belangen dan gewone
mensen. Belangrijker nog zijn de machtsrelaties die er tussen de
partijen liggen en maken dat het publiek bijvoorbeeld weinig te zeggen
heeft. Mijn eerste onderzoeksvraag zou zijn hoe de bestaande
machtsrelaties bestreden kunnen worden.
Het Rathenau drama
‘Publieksparticipatie is een drama,’ reageerde Angela van Dijk van het
Rathenau Instituut op de lezing van Lucien Hanssen. ‘Wat het publiek wil
is totaal niet wat wij in gedachten hadden.’ Het Rathenau Instituut wil
aanbevelingen doen aan de politiek, maar het publiek blijkt dingen te
willen die ze niet aan de overheid gesleten krijgen.
Angela vertelde over een burgerpanel rond hersenwetenschappen. Er werden
een aantal bijeenkomsten georganiseerd om deze mensen te informeren in
de hoop dat ze een goed advies zouden geven. Het advies was dat de
meeste mensen een oplossing willen voor Alzheimer. Rathenau bestempelde
deze uitslag dus als drama, als iets waar ze niets mee konden omdat de
politiek het niet wil horen. Deelnemers aan het burgerpanel raakten
vervolgens gefrustreerd omdat er niets met hun aanbevelingen werd gedaan.
Een aantal deelnemers van de Da Vinci workshop vonden dit resultaat
juist fantastisch. Het laat immers zien wat mensen willen, en wat ze
belangrijk vinden. Of de politiek dit nu wel of niet wil is niet van
belang. Echte participatie van het publiek zou niet alleen moeten
bestaan zolang het publiek hetzelfde blijft willen als de politiek.
Machteloos
Zowel het Rathenau Instituut als de CoGem bleken zich regelmatig
machteloos te voelen als het gaat om het adviseren van de overheid. Niet
de kwaliteit of de inhoud van een advies lijkt er toe te doen. De
belangrijkste factor voor succes is media aandacht voor het onderwerp.
Bij veel media aandacht worden politici gedwongen zich uit te spreken
over bepaalde onderwerpen, of ze denken kiezers te kunnen winnen door
iets te roepen. Dan kan een advies van een ‘onafhankelijke’ organisatie
handig uitkomen. De rest belandt keurig in de spreekwoordelijke la.
De invloed van het publiek via het Rathenau Instituut en de CoGem zal
door deze media gevoeligheid van de politiek nog minimaler zijn. De
uiteenlopende belangen van industrie, politiek en wetenschappers staan
burger participatie in de weg. Zonder iets te doen aan de beroerde
machtspositie van burgers hebben ze geen schijn van kans.
Misschien moeten we op zoek gaan naar manieren om mensen beter te
organiseren. Ook al worden georganiseerde groepen snel weggedefinieerd
als NGO’s, belangengroepen of deskundigen, zij kunnen nog steeds het
belang van gewone mensen voorop stellen. In ieder geval moet er druk
worden uitgeoefend op de overheid om ruimte te winnen voor andere
meningen, andere visies en andere dromen van een goed leven.
Herman van Wietmarschen
---------------------------------------------------------------------------
4. Abonneren op deze mailinglijst?
U kunt zich kosteloos abonneren op deze lijst door een mailtje te sturen
naar nieuws(at)biopolitiek.nl. We zullen ongeveer een maal per twee
weken een mailtje versturen met verzameld nieuws. Het verspreiden van
informatie op deze lijst is voorlopig voorbehouden aan Werkplaats
Biopolitiek. We zijn altijd geinteresseerd in reacties, deze kunnen
gestuurd worden naar nieuws(at)biopolitiek.nl. Bovendien ontvangen we
graag aankondigingen, berichten en voorstellen voor werkprogramma's voor
de nieuwslijst (Vooralsnog willen wij bekijken welke we via de
nieuwslijst verspreiden).
Suggesties voor andere mensen en of organisaties die geinteresseerd
zouden kunnen zijn in deze maillijst zijn van harte welkom.
Afmelden kan door een mailtje te sturen naar nieuws(at)biopolitiek.nl
o.v.v. 'afmelden'.