29 Jul '05 - 1144 W Euthanasie slaat op hol
'De Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK) heeft
het 'Gronings Protocol' over actieve levensbeëindiging bij ernstig
zieke pasgeborenen begin juli 2005 aangenomen als landelijk protocol,'
meldt de ZorgKrant.(1) Hoewel de euthanasiewet van 2001 niet van
toepassing is op pasgeborenen, drong staatssecretaris van
Volksgezondheid Ross toch aan op een landelijk protocol.(2)
Stephen
Drake, onderzoeker van de Amerikaanse kritische gehandicaptenbeweging
Not Dead Yet, bekritiseert het Gronings Protocol: 'Het is moeilijk te
geloven dat er iemand verrast werd door het nieuws over de laaste
pogingen de Nederlandse euthanasie praktijk verder te vergroten.'
Drake's visie werd gepubliceerd in een Hastings Center Report onder de
titel: 'Euthanasie slaat op hol in Nederland'.(3)
Gronings Protocol
De hele wereld heeft de
ogen gericht op het kersverse kinder-euthanasie protocol dat in
Nederland gefabriceerd werd. Nog steeds wordt de voledige tekst van het
protocol angstvallig geheim gehouden.(4) Uitsluitend de schrijvers van
het protocol brengen zorgvuldig gekozen punten en zinsnedes naar
buiten. In de New England Journal of Medicine schrijft Eduard Verhagen,
een van de makers van het protocol, een uitleg van het zogenoemde
Gronings Protocol.
'Van de 200.000 kinderen die in Nederland
jaarlijks worden geboren, sterven er 1000 gedurende het eerste
levensjaar. Aan ongeveer 600 van deze sterfgevallen is een medische
beslissing rond het levenseinde vooraf gegaan.'(5) In slechts enkele
tientallen gevallen per jaar zal er sprake zijn van actieve
levensbeeindiging, waarover het Gronings Protocol gaat. Alle andere
gevallen, waarbij dus sprake is van het stopzetten of niet uitvoeren
van een behandeling, ontrekken zich volledig van iedere vorm van
controle.
Drie groepen pasgeborenen komen in het Protocol in
aanmerking voor actieve levensbeeindiging. 'Ten eerste zijn er kinderen
zonder overlevingskansen. Deze kinderen zullen snel na de geboorte
overlijden,' legt Verhagen uit. De tweede groep heeft 'een zeer slechte
prognose' en zijn afhankelijk van 'intensive care'. Deze kinderen
kunnen overleven na een periode van intensieve behandeling. Toch ziet
Verhagen de toekomst van deze kinderen somber in: '... ze hebben een
zeer slechte prognose en een slechte levenskwaliteit.'
De criteria
voor de derde groep zijn nog subjectiever en worden omschreven met
termen als 'hopeloze prognose', 'ondraagbaar lijden' en 'een zeer
minimale levenskwaliteit'. Verhagen geeft meteen toe dat het moeilijk
is om te definieren wat ondraagbaar lijden is. Als voorbeeld geeft hij
kinderen met ernstige vormen van open ruggetje. Uiteindelijk wordt deze
moeilijke beoordeling overgelaten aan
de ouders, bijgestaan door de kinderarts.
De
ontwerpers van het Gronings Protocol zien het protocol als een stap
naar een betere juridische controle. De Nederlandse Vereniging van
Kindergeneeskunde hoopt dan ook dat het kabinet snel komt met een
voorstel voor het invoeren van een landelijke toetsings- of
adviescommissie. Vreemd genoeg wordt er eerst een protocol geschreven
en zelfs landelijk aangenomen, alvorens er enig zicht is op een
dergelijk toetsingsorgaan. Op dit moment wordt juridische vervolging
overgelaten aan minister Donner van Justitie. In 2003 en 2004 zijn er 4
zaken onderzocht, die geen van allen tot vervolging leidden.(2)
Hierdoor lijkt het protocol eerder een juridische vrijbrief dan een
controle op levensbeeindiging bij pasgeborenen.
Levenskwaliteit
Levenskwaliteit
als criterium voor euthanasie maakt het instellen van een protocol rond
levensbeeindiging bij pasgeborenen controversieel. De kwaliteit van
leven waar mensen tevreden mee kunnen zijn is uitermate subjectief. Een
miljonair wil misschien kost wat kost die nieuwste Porsche hebben,
anders wordt hij dood ongelukkig. Daartegenover leeft één op de negen
kinderen in Nederland
onder de armoedegrens. Zij zijn misschien dolblij als ze iedere dag een warme maaltijd kunnen eten.(6)
Uit
studies blijkt dat gehandicapte mensen de kwaliteit van hun eigen leven
beter vinden dan de kwaliteit die andere mensen aan een gehandicapt
leven toedichten.(7) K.A. Gerhart toont aan dat mensen met ernstige
ruggegraat schade zichzelf evenveel waarderen als mensen zonder deze
problemen. Echter slechts 55% van de niet-gehandicapte mensen die zich
inleven in mensen met deze ruggegraat problemen zouden zichzelf als een
'waardevol persoon' zien. In de gehandicapte groep is 72% tevreden met
zichzelf, tegenover 39% van de 'normale' mensen die zich een
gehandicapt leven voorstellen.(8)
Bovendien blijken kinderartsen
en kinderverpleegkundigen pessimistischer te zijn over de toekomst van
tevroeg geborenen, dan de ouders. Ook vinden ze de dood vaker de juiste
'oplossing'.(3) Daarnaast is vaak moeilijk te voorspellen hoe een
pasgeborene uit de operaties zal komen; de één zal zich beter voelen
dan de ander. Ondanks deze grote verschillen in perceptie van een goed
leven of een
tevreden bestaan gaan ouders samen met artsen beslissen over levensbeeindiging van pasgeborenen.
Hellend vlak
Het
steeds verder verruimen van euthanasie wetgeving en criteria voor
euthanasie kan omschreven worden als een hellend vlak. De geschiedenis
leert dat het toestaan van euthanasie in uitzonderlijke gevallen
langzaam aan ook euthanasie in minder ernstige situaties zal
rechtvaardigen. Stephen Drake vergelijkt de nederlandse euthanasie
geschiedenis beeldend met de 'maximum snelheid' als metafoor.
Euthanasie
is alsof 'bestuurders zelf verantwoordelijk zijn voor het controleren
van hun snelheid. Zo lang ze aan de autoriteiten vertellen hoe hard ze
rijden, zullen de autoriteiten in het algemeen geen boetes uitschrijven
voor te hard rijden. Echter het probleem van te hard rijden is zo
problematisch geworden dat toch iedere paar jaar iemand een boete
krijgt. In elke gerapporteerde zaak kreeg de overtreder een tik op de
vingers, waarna de maximumsnelheid werd verhoogd.
Zoals te
verwachten resulteerde dit in een algehele toename van de rijd snelheid
van het verkeer en meer vragen om de maximumsnelheid verder te
verhogen.'
'Dit is ongeveer wat er in Nederland gebeurde
toen in 1994 Dr. Boudewijn Chabot werd veroordeeld voor het helpen bij
de zelfmoord van een vrouw die ontredderd was over de dood van haar
twee zonen. In 2001 werd Dr. Wilfred van Oijen veroordeeld voor het
'euthanaseren' van een oudere vrouw zonder haar toestemming,' aldus
Stephen Drake.(3)
In 2001 is een Nieuwe Euthanasiewet van kracht
geworden waarin het mogelijk wordt gemaakt mensen met een
wilsverklaring te euthanaseren. Dit zou er op neer kunnen komen dat
artsen legaal demente bejaarden met een wilsverklaring van de gang
kunnen plukken om hun verzoek tot euthanasie in te willigen. Gelukkig
is de NVVA, de vereniging van verpleeghuisartsen, hier fel op tegen,
dus de praktijk is (nog) anders. Na wilsbekwamen moeten ook
wilsonbekwame mensen 'recht' hebben om geeuthanaseerd te worden. Artsen
blijken hier veel moeite mee te hebben. Met het Gronings Protocol wordt
de euthanasiepraktijk weer een stapje vergroot.
Herman van Wietmarschen
Bronnen:
1. ZorgKrant, 'Landelijk protocol voor kindereuthanasie'
http://www.zorgkrant.nl/read.html?source=email&id=11422. Groninger Internet Courant, 'Gronings Protocol landelijk ingevoerd'
http://www.gic.nl/verlengdBericht.asp?katern=1&ali=248603.Stephen Drake, Hastings Center Report 35, no. 3 (2005) 'Euthanasia is out of control in the Netherlands'
4.Jeroen Breekveldt, Biopolitiek Nieuws 33, 27 januari 2005 'Groningen protocol onzichtbaar'
http://www.biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=2255.Eduard
Verhagen, New England Journal of Medicine 352 (10), 10 maart 2005 'The
Groningen Protocol – Euthanasia in severely ill newborns'
6. Nederlands Dagblad, 16 oktober 2005 'Aantal arme kinderen groeit'
7. Gregor Wolbring, lezing 'Confined to your legs: self-identity and the nano-bio-info-cogno-technology revolution'
8.
Gerhart KA, Koziol-McLain J, Lowenstein SR, Whiteneck GG, Annals of
Emergency Medicine, vol. 23, 807-812 (1994) 'Quality of Life Following
Spinal Cord Injury; Knowledge and Attitudes of Emergency Care
providers'