Helix

03 02 05 1362 W NAWOORD

De feministische actiegroep Rote Zora - die in Duitsland een aantal acties tegen gentechnologie en nieuwe voortplantingstechnieken heeft ondernomen - beargumenteerde hun keuze om zich in te zetten tegen bevolkingspolitiek als volgt: "Deze technologieën vertegenwoordigen een patriarchale geweldsverhouding waarbinnen de Heren (die elkaar hun functies toebedeeld hebben) de schepping doordringen op een kwalitatief nieuw niveau, met de bedoeling het leven commercieel uit te buiten, om op die manier hun winsten te verhogen en de machtsstructuren opnieuw te verankeren" (2). Een ander argument om bevolkingspolitiek destijds als speerpuntthema te kiezen, was dat dit onderwerp de mogelijkheid bood een link te leggen tussen vrouwen in het Noorden en vrouwen in het Zuiden. Er werd een koppeling gemaakt tussen enerzijds de druk die hier in de rijke industrielanden op ons wordt uitgeoefend om géén ongezonde, gehandicapte baby's op de wereld te zetten en anderzijds de gewelddadige geboortenbeperkingsprogramma's in het Zuiden. Solidariteit kon meer inhoud krijgen, omdat er duidelijk sprake was van gezamenlijke belangen in de strijd tegen bevolkingspolitiek, in de strijd tegen de idee dat een mens slechts recht op leven heeft wanneer zij/hij 'economisch produktief of nuttig' is.

Nu, ruim tien jaar later, heeft de lobby die het recht op leven verbindt met economische 'nuttigheid' veel terrein gewonnen. Desondanks zijn de acties - in het Noorden - tegen bevolkingspolitiek en het nuttigheidsdenken, op een laag pitje gezet, zo niet geheel opgegeven. Rote Zora geeft in haar brochure "Mili's Tanz auf dem Eis" een aantal redenen waarom dit onderwerp van de politieke agenda van westerse (vrouwen)groepen is verdwenen. Deze redenen zijn volgens ons, voor een deel eveneens toepasbaar op de Nederlandse situatie in de jaren 80. Rote Zora stelt dat enerzijds de analyses van Links over economie, de rol van nieuwe technologieën, geweld en onderdrukking tekort schoten. Er ontstond geen helder beeld over de achtergronden van de sociaal-economische en technologische ontwikkelingen. Anderzijds werden persoonlijke ervaringen met de nieuwe ontwikkelingen, nauwelijks met elkaar besproken en uitgewerkt. Hierdoor leidde de strijd niet tot nieuwe motivatie en werd het een doodlopende weg. Daarnaast werd er ook van uitgegaan dat de bevolkingspolitieke plannen in Noord en Zuid gedwarsboomd konden worden door de -op dat moment- brede actiebeweging. Toen er desondanks weinig feitelijke successen bleken te zijn geboekt, raakte men gedemotiveerd.

In tegenstelling tot in de jaren 80 zien wij het thema bevolkingspolitiek niet als een speerpuntthema, maar als een overkoepelende term voor verschillende vormen van sociale politiek. We hebben in deze brochure een link gelegd tussen bevolkingspolitiek en kapitalistische ontwikkeling. Een link die in onze teksten een centrale plaats inneemt. Bevolkingspolitiek zien we als een centraal thema, omdat het deelthema's als vruchtbaarheidsregulering, migratiepolitiek, bio-politiek en sociale afbraak-politiek in zich verenigt. Ons uitgangspunt is "bestaansrecht voor iedereen" en we zien bevolkingspolitiek als de politiek die van bovenaf opgelegd wordt om mensen in te passen in de kapitalistische productie- en levenswijze. Wie niet in dit maatschappijmodel kan of wil leven, wordt beschouwd als overbodig, onbruikbaar, lanterfanter, gelukzoeker, zielepoot of 'looser'. Bevolkingspolitiek is de politiek die tegengesteld is aan bestaansrecht voor iedereen.

De situatie in Nederland is een geheel andere dan 10 à 15 jaar geleden. Technieken voor prenatale diagnostiek en IVF zijn inmiddels geheel ingeburgerd. De concepten van 'internationale solidariteit' en 'wij vrouwen' zijn verdwenen. Van solidariteit is geen sprake meer. De herstrukturering - waarbij nieuwe gebieden in ons leven gecommercialiseerd worden, de lonen dalen, arbeidsvoorwaarden verslechteren en sociale voorzieningen afgebroken worden - is in alle hevigheid gaande. In de afgelopen 10 jaar is de radikaal-linkse beweging, zoals deze vanaf het einde van de jaren 70 tot eind jaren 80 bestond, voor een groot deel verdwenen. Een aantal groepen (bijvoorbeeld de Duitse groep FeLS - Für eine Linke Strömung) hebben waardevolle aanzetten gegeven waarin aanknopingspunten gegeven worden voor nieuwe organisatievormen en oriëntatiepunten voor links. Hierbij wordt door hen een strukturele uitwisseling van praktische ervaringen voorgesteld; zowel  t.a.v. akties, als t.a.v. van de veranderingen in ons dagelijks leven (flexi-arbeid, afrbraak sociale voorzieningen, het leven van vluchtelingen/migranten in de illegaliteit..). Tegelijkertijd kan gekeken worden hoe de ontwikkelingen ingeschat en geanalyseerd kunnen worden, met als doel zicht te krijgen op de zwakke plekken, c.q. momenten in de ontwikkelingsprocessen. Na discussies over het vormgeven van onze politiek - hoe beperkt deze ook is - en over de ervaringen die we tot nu toe hebben opgedaan in verschillende linkse groepen, hebben we (Helix) een soort checklist gemaakt die als hulpmiddel kan dienen voor onze aktiviteiten en publikaties.

-   Wat heeft de aktiviteit met jezelf te maken? Komt je eigen motivatie/ belang naar voren?
-   Is er sprake van een internationalistisch uitgangspunt?
    Wordt er een verband gelegd tussen wereldwijde mobilisatie, arbeidsmigratie, verdrijvings- en bevolkingspolitiek? Worden deze zaken gezien als basis van een imperialistische programma?
-   Is de aktiviteit van onderop georganiseerd? Ben je zelf onderdeel van de 'doelgroep'? Is het georganiseerd door bijv. vrouwen- en vluchtelingenzelforganisaties?
-    Fixeert de aktiviteit zich op het regeringsbeleid? Zo ja, hoe zou dit anders kunnen?
-   Vormt de aktiviteit geen verlengstuk van de overheid?
-   Is er expliciet aandacht voor anti-patriarchale en anti-racistisch uitgangspunten? Thematiseert de aktiviteit bijv. sexistische uitbuiting en patriarchale onderdrukking van (vluchtelingen)vrouwen? Of thematiseert het bijv. de slechte leefomstandigheden vluchtelingen in AZC's, vluchtelingengevangenissen?
-   Wordt er dialectisch gewerkt/ gedacht/ geanalyseerd?
-   Is de aktiviteit konfronterend/ offensief?
    Worden de verantwoordelijken bij naam genoemd?
    Heeft het een mobiliserende uitstraling (bijv. tegen uitzetting van vluchtelingen(vrouwen)?
-   Zit er een langere termijn gedachte/ planning achter?

In 1992 bij het uitbrengen van de eerste Helix-brochure werd vermeld dat we een reeks zouden maken, bestaande uit 4 delen. Dit is dus het laatste deel in de serie, hoewel het niet ondenkbaar is dat we vaker iets zullen publiceren. Het doel van de brochure-reeks is het ontwikkelen van een politieke maatschappij-analyse. We zien een dergelijke analyse niet als iets statisch. Integendeel, het is een dynamisch, dialectisch proces door discussies, nieuwe inzichten, nieuwe ontwikkelingen en nieuwe ervaringen. Dat ook onze visie op bevolkingspolitiek aan veranderingen onderhevig is, wordt zichtbaar wanneer de vier verschillende Helix-brochures naast elkaar gelegd worden.

Terugkijkend op het Helix-project is het voor onszelf leerzaam en inspirerend geweest. We vinden het echter jammer dat we tot nu toe slechts enkele reacties hebben ontvangen op de voorgaande delen. Dat heeft wellicht te maken met de manier waarop we de brochures (niet) gepresenteerd hebben. Of misschien komt het doordat we nooit expliciet gevraagd hebben om commentaar. Dat doen we graag alsnog, want we staan open voor kritiek en zijn nieuwsgierig naar wat anderen van onze inbreng vinden.

Helix is een kleine groep mensen die regelmatig een aantal dagen bij elkaar komt. We lezen en bespreken artikelen en wisselen ervaringen uit over de dingen die we in ons dagelijks leven en politieke werk (o.a. in vakbondswerk, vrouwenorganisaties, gehandicaptenzorg en vluchtelingen-ondersteuningswerk) tegenkomen. Dit doen we met het doel elkaar te stimuleren en samen een politieke richting te ontwikkelen. Aanvankelijk werkten we op ad hoc-basis. Ondertussen proberen we meer lange-termijn-doelen te stellen en elkaar daarin blijvend te motiveren door ervaringen uit te wisselen en gemeenschappelijke studie. 

In de 3 voorgaande brochures werd achtereenvolgens aandacht besteed aan de thema's: eugenetica, jodenvervolging, 'euthanasie' tijdens en na het nationaal-socialisme, het aborteren van foetussen met een handicap of ziekte, migratie en de situatie van vluchtelingen. Deel 1 was een algemene inleiding, deel 2 ging in op het deelthema's sterfte, deel 3 op migratie en dit laatste deel gaat over geboorte. We hebben geprobeerd deze onderwerpen vanuit een historisch en revolutionair-links perspectief aan de orde te stellen. We hopen middels onze brochure-reeks een zinvolle bijdrage te leveren aan een nieuwe oriëntatie van radikaal-links.