Werkplaats Biopolitiek

31 Jan '05 - 1951 W Spin and corporate power

'Brussel, de hoofdstad van de Europese Unie strijdt tegen Washington D.C. voor de status van 's werelds grootste lobby centrum. De Brusselse zaken lobby scene telt ruim meer dan 1000 labby groepen, honderden PR bedrijven en juridische firma's die lobby diensten bieden, tientallen door bedrijven gefinancierde denktanken evenals enkele honderden door bedrijven geleidde 'EU affairs' bureau's. Van de 20.000 proffesionele lobbyisten die er in Brussel geschat worden te werken vertegenwoordigt een duidelijke meerderheid de belangen van grote bedrijven. Sociale en milieu organisaties, hoewel ze steeds beter vertegenwoordigd worden in brussel, kunnen de financiele en organsiatorische macht gemobiliseerd door de industrie niet bijbenen. Sterker nog, één enkel groot PR bedrijf zou meer mensen in haar Brusselse kantoren in dienst kunnen nemen dan alle milieu organisaties in Brussel samen.' - Corporate Europe Observatory

Bovenstaand citaat komt van Corporate Europe Observatory, een non-profit organsiaties die de lobby activiteiten in Brussel in de gaten probeert te houden. Zij waarschuwt voor het groeiende gevaar dat Brussel een lobbycracy aan het worden is. Onlangs heeft wellicht de grootste lobby activiteit aller tijden in Brusel plaatsgevonden over de regulering van milieu en gezondheidseffecten van het toelaten van chemicalien op de markt. EU en US industrie lobby groepen hebben het voor elkaar gekregen deze regulering dramatisch te verzwakken, zo schrijft CEO.

Lobby in Brussel was slechts één van de aspecten van een twee dagen durende conferentie over 'spin', te vertalen als zwendel, en de macht van bedrijven. Op 18 en 19 november kwamen diverse wetenschappers, journalisten en activisten van allerlei groepen en organsiaties tezamen in het natte, kille Glasgow. Het doel van de conferentie was niet zozeer het spuien van de meeste vreselijke gevallen van misleiding en bedrog door bedrijven, maar het zoeken naar manieren om iets tegen de toenemende macht van bedrijven te doen.

Spin
Vele technieken om de publieke opinie op een verkeerd spoor te zetten passeerden de revu, van front groups, derde partij technieken tot grass-top strategieen en 'partnership'. Vaak blijkt het openbaren van dergelijke technieken voldoende om de geloofwaardigheid in de campagne te beschadigen. In ieder geval is elke publiciteit over de malpraktijken van bedrijven een nagel in de kist van het betrouwbare imago van bedrijven.
Andy Rowell sprak over International Policy Network, een door de olie-gigant Exxon gefinancierde front group die het idee van klimaatveranderingen om zeep moet helpen. In november werd er in Scandinavie een wetenschappelijk rapport gepubliceerd over de geweldige klimaat veranderingen die er op de poolkappen plaatsvinden. World News maakte hier een goed bericht over maar de Guardian kopte met 'Climate change claims flawed'. Hoe kan dat? IPN produceerde vlak na de Scandinavische studie een rapport speciaal geschreven om de claims in de studie onderuit te halen. Exxon financiert een lange lijst denktanken om bewijs te produceren dat klimaat veranderingen geen probleem zijn, een klassieke derde partij strategie. IPN, een rechtse denktank die ook twijfel heeft gezaaid over het Fair Trade merk, is er één van.
Chris Grimshaw van Corporate Watch bracht een voor mij geheel nieuwe spin techniek ter tafel: grass-top strategy. Een bedrijf creert een soort buzz rond een bepaald thema bij politici en andere belangrijke personen. Er wordt voor gezorgd dat vele vrienden en naasten van de doel personages steeds over een bepaald thema praten, zodat de persoon de indruk krijgt dat 'iedereen' het er over heeft. Zo ontstaat er een soort informatie-bel om de persoon heen, die niets meer te maken heeft met de realiteit, maar voor die persoon weldegelijk realiteit lijkt.
Maar, kwam een vraag uit de zaal, zijn clubs als Greenpeace en Friends of the Earth niet de best geoliede PR machines? Gebruiken zij niet precies dezelfde technieken als bedrijven gebruiken? Bestaat er niet zoiets als verantwoorde PR? David Miller, initiatiefnemer van de conferentie en mede oprichter van SpinWatch reageerde hier fel op: wat milieuorganisaties doen is geen PR, want PR is bedriegen. Als wij denken dat wat wij doen ook PR is, of wanneer we dat zo zouden definieren geven we de echte PR industrie argumenten in handen voor hun goedheid. Dan kunnen ze gaan zeggen dat ze hetlefde doen als NGO's, maar dat is niet zo. We moeten uitkijken dat we het werk van NGO's niet verwarren met dat van PR bedrijven.

Kapitalisme kan niet zonder spin
Dat PR iets heel anders is dan het werk van milieuorganisaties bleek ook uit de lezing van Leslie Sklair, een guru op het gebied van mediamanipulatie en globalisering. Lesly brandde los met de stevige stelling dat spin noodzakelijk is om de crises ontstaan door de economische globalisering te bestrijden.Economische globalisering heeft volgens hem twee zwakke punten: klasse polarisatie en onduurzaamheid voor het milieu. 'Om te overleven heeft het kapitalisme onduurzame praktijken nodig zoals vervuiling, discriminatie en uitbuiting. Wanneer praktijken duurzaam zouden zijn, wanneer iedereen een normaal loon zou krijgen, en wanneer bedrijven zouden moeten betalen voor vervuiling zou het kapitalisme instorte,' aldus Leslie.
Interessant is de energie die hij steekt in het loskoppelen van globalisering van kapitalisme. Verschillende vormen van globalisering zoals transnationale sociale ruimten en cosmopolitanisme hadden ook zonder kapitalisme kunnen bestaan. Conflicten worden veroorzaakt door het bestaan van natie staten, iets dat slechts een paar honderd jaar bestaat en waar dus niets natuurlijks aan is. Een interessante stelling. Staten raken steeds vaker in een conflict met een globaliserend kapitalisme, dit kapitalisme heeft natie staten helemaal niet nodig en wil er het liefst van af. Zo zie je dat politici als Blair zich vlak voor de verkiezingen juist gaat inzetten voor lokale dingen.
Lesly bestempelt consumeren als d?culturele ideologie waar het kapitalisme op draait. Mensen halen hun identiteit uit wat ze consumeren. Zelfs de welvaart van een land wordt afgemeten aan hoeveel er geconsumeerd wordt: 'de meest corrupte, immorele manier om naar welvaart te kijken,' zegt Leslie. 'De ultieme corporate spin is het consumeren, mensen ervan overtuigen dat geluk gevonden kan worden in de goederen die ze consumeren.'
'We moeten een alternatief voor kapitalistische globalisering verzinnen, bijvoorbeeld mensenrechten,' was het besluit van zijn krachtige betoog, ondanks zijn slechte lichaamlijke gezondheid. Tijdens de borrel konden we hem zoals hij zelf al aankondigde terugvinden in een hoekje van de ruimte.

Ideologie verkopen
Niet alleen bedrijven stonden in het middelpunt van de belangstelling. Ook betaan er diverse organisaties met een zogenaamd onafhankelijk elan die proberen een ideologie te verkopen aan het publiek. Ulrich Müller sprak over organisaties met het doel een markt gerichte kapitalistische reformatie te bewerkstellingen. Ze noemen zich burger organisaties, maar hebben sterke banden met economische en neo-liberale elites. Dit is vrij nieuw in Duitsland. In de laatste paar jaren zijn er verschillende van dergelijke organisaties ontstaan.
Het Initiative Neue Soziale Marktwirtshaft wil met de slogan 'kansen voor allen' meer markt en minder welvaartstaat. Het woord soziale is in de naam gezet om hun concept aan het publiek te verkopen. De organisatie is opgericht en wordt gefinancierd door de metaal industrie, het budget is 10 miljoen euro. Ze gebruiken derde partij technieken, aggressieve media tactieken en andere guerilla marketing technieken. Wat ze bijvoorbeeld proberen te doen is het begrip sociaal anders te definieren: 'Werkgelegenheid is sociaal omdat werkloze mensen dan een minder grote belasting voor de samenleving worden.'
Het probleem is dat deze club nu gezien wordt als de progressieven, en ze proberen zichzelf ook neer te zetten als progressief. 'De echte progressieve groepen worden steeds meer gezien als ouderwets, diegenen die het verleden niet los kunnen laten,' aldus Ulrich.
De National Endowment for Democracy is soortgelijke organisatie in Amerika, opgericht met geld van het congres, met het doel democratieen in de overgangsfase te ondersteunen in het opzetten van  politieke systemen met meerdere partijen en eerlijke verkiezingen. NED staat voor democratie, waaronder zij het openbreken van markten verstaat. 'Verkiezingen is de enige oefening die het publiek toegestaan wordt te hebben,' vertelt Gerald Sussman van de Universiteit van Portland.
De Bush administratie investeert 870 miljoen dollar in de 'democratie' in Irak, en wordt verkocht als vrije markt, vrije pers, verkiezingen, vakbonden, enz. In de tijd van Jeltsin heeft Amerika haar verkiezingssysteem ook naar Rusland verplaatst. Tijdens deze verkiezingen werden politieke advertenties geintroduceerd die gebruik maakten van door de staat gecontrolleerde media. In Amerika hebben ze een dergelijke gecontrolleerde propaganda nooit toegestaan. 'Mensen moeten voorgelogen worden om het kapitalisme te laten werken,' aldus Gerald.
Werkplaats Linkse Analyse Biopolitiek kreeg ook de gelegenheid om een presentatie te geven over de insluiting van bioethiek en moraal door bedrijven. De Nederlandse poldermodel situatie verschaft veel informatie over hoe overheden, bedrijven en (bio)ethici samen kunnen werken om de ideologie van meer technologische ontwikkeling, een goede kenniseconomie, een gunstig investeringsklimaat voor de biotechnologie en life sciences te propageren.
Het 'publiek debat' is jarenlang populair geweest. Rond thema's als xenotransplantatie, orgaandonatie, klonen en pre-natale diagnostiek kwamen mensen uit de wetenschap, het bedrijfsleven, van maatschappelijke organsiaties, van overheden en op persoonlijke titel samen. Hoewel de bijeenkomsten vaak als publieke debatten werden gepresenteerd, was de rol van het publiek meestal minimaal. Het grootste deel van het debat wordt doorgaans gevuld met presentaties van genodigde sprekers en diskussies tussen de sprekers. Met een beetje geluk is er nog een uurtje tijd voor diskussie, maar vaak wordt dit meteen beperkt tot het stellen van inhoudelijke vragen.
Na een aantal jaren volgen van deze publieke debatten gaat opvallen dat er door de uitgenodigde ethici meestal eenzelfde ideologie wordt verkondigd, en wel de dominante Amerikaanse ideologie gebaseerd op autonomie, niet schaden, weldoen en rechtvaardigheid, waarbij de nadruk vaak wordt gelegd op autonomie. Autonomie als ideologie past goed binnen een steeds individualistischer wordende samenleving en wordt doorgaans uitgelegd als keuzevrijdheid: alles wat keuzenvrijheid bevordert is goed.
Werkplaats LAB heeft moeite met de rol van (bio)ethici is deze publieke debatten als zetels van de 'publieke moraal' of 'ethische reflectie'. Ethiek en moraal is juist iets wat in het publieke domein thuishoort. Door tijdens 'publieke debatten' een moreel standpunt te laten vertegenwoordigen door een ethicus wordt het publiek ruimte ontnomen een eigen standpunt te ontwikkelen. Ethici verwerven zich een autoriteit op het gebied van morele standpunten. Bovendien past het gepresenteerde ethische standpunt vaak  naadloos in een kapitalistische samenleving, gericht op technologische innovatie en persoonlijke keuzevrijheid. Vragen over hoe we met elkaar willen leven, in wat voor samenleving we willen leven en welke technologieen we willen ontwikkelen komen niet aan de orde.
Resultaten van deze publieke debatten worden regelmatig als aanbevelingen aan de politiek gestuurd. In deze aanbevelingen wordt dus gedaan alsof de door ethici geponeerde morele gedachten eigenlijk in het publiek leven, en wordt bepaald beleid dus ten onrechte gestimuleerd. Werkplaats LAB probeert de rol van (bio)ethici in dergelijke debatten te beschrijven en tegelijkertijd te pleiten voor een eerlijker debat met meer mogelijkheden voor het publiek.

SpinWatch
Eén van de ideeen om de macht van bedrijven terug te dringen is SpinWatch, een website waarop kritische journalisten en wetenschappers hun verhalen over spin kunnen publiceren. Tegelijkertijd kunnen journalisten van deze site gebruik maken om informatie over bedrijven, front groepen, denk tanken en andere organsiaties te zoeken voor het schrijven van hun verhalen.
Een soortgelijk initiatief is DisInfopedia, een website opgericht door het Center for Media and Democracy. Deze site fungeert als een database van bedrijven, personen, PR bureau's, denk tanken en andere organsiaties waar iedereen een bijdrage op kan zetten, en zelfs bijdragen van anderen kan aanpassen. DisInfopedia is de laatste tijd flink gegroeid, de open source formule lijkt te werken.
Initiatieven als deze websites en de SpinWatch conferentie dragen bij aan het openbaren van wanpraktijken van bedrijven. Ze geven een kijkje in de keuken van de propagandamachines van bedrijven en overheden en proberen de burger te informeren en weerbaar te maken tegen deze praktijken. Schandalen als de bouwfraude laten zien dat niet alles gepikt moet worden wat bedrijven zeggen. Mensen moeten zich eerder verzetten om hun rechten te doen laten gelden.