Werkplaats Biopolitiek

20 Jun '03 - 743 W Verslag: Informatie avond over bevolkingspolitiek

WUR, 20 juni 2003

Woensdag avond 28 mei 2003 was weer eens een redelijk goed bezochte Info-avond van `t Sandkorreltje (20 mensen). Thema was bevolkingspolitiek in het Zuiden met als diskussiepunt wat je aan moet met het bizarre begrip 'overbevolking'.

De Werkplaats Linkse Analyse Biopolitiek verzorgde een korte inleiding, een spreekster en twee video documentaires. Zo poogde LAB inzichtelijk te maken dat om politieke redenen in de jaren 40 en 50 het gevaar van de overbevolking erin werd gehamerd bij de bevolking van Westerse landen. Een psychologische angstgevoel van " ze komen" werd toendertijd opgebouwd met suggestieve tv programma`s, zo zag je in de video`s The Human Laboratory en The Legacy of Malthus. Hoe ver dit beeld is doorgedrongen bleek ook op deze avond. Een enkele bezoeker, die op veel gebieden kritische is riep nu bijna vertwijfeld uit dat er toch overbevolking is, dat de aarde 'nog meer mensen' toch niet kan dragen! Andere bezoekers reageerden echter gelijk met de opmerking: zoals we NU leven misschien niet nee. Waarmee meteen duidelijk werd dat het geen vraag is van te veel mensen, maar van armoede, toegang tot hulpbronnen en het aanpakken van andere sociale problemen.

De bevolkingspolitieke programma`s van (VN) organisaties als UNFPA, gericht op 'het terugdringen van de bevolkingsgroei' blijken maar al te vaak te leiden tot campagnes met streefcijfers en beloningen voor doctors voor iedere gesteriliseerde vrouw. Vaak zijn het officieel 'vrijwillige' programma`s, maar regeringen van ex-dictaturen als Indonesie, Bangladesh of Peru sturen vaak de steriliseerders opstandige gebieden in. Zo gebruiken regeringen de internationale bevolkingsprogramma`s voor hun eigen doelen. Dit mag eigenlijk geen verbazing wekken. Maar ook als het niet gaat om opstandige gebieden is de armoede van de 'target' bevolking soms de oorzaak dat vrouwen voor een minimale vergoeding als een grote zak meel of een bedrag vergelijkbaar met enkele tientallen euro`s 'instemmen' met de sterilisatie-ingrepen in hun lichaam.
Miljoenen vrouwen in Zuidelijke landen zijn zo al dan niet 'vrijwillig' onvruchtbaar gemaakt met geld en steun vanwesterse donorlanden. Hierover werd in de jaren 80 steeds meer bekend en er kwam steeds meer kritiek van vrouwengroepen. In 1994 vond in Cairo een wereldbevolkingsconferentie plaats waar in heel andere termen dan overbevolking werd gesproken, zo vertelde de spreekster Johanna Spreeuwenberg die bij Buitenlandse Zaken werkt en de inzet van Nederland bij deze paradigma wissel roemde.
Vrouwen kregen ruim baan op de Cairo conferentie en er werd vastgelegd dat vrouwen reproductieve en seksuele rechten hebben: het recht om zelf te beslissen of en met wie (man of vrouw) je sex wilt, en het recht om zelf te beslissenover wel of geen en de hoeveelheid kinderen. Ook het recht op abortus stond op de Cairo conferentie in de het middelpunt van de discussie.
Fundamentalisten van allerlei soort (katholiek, protestant, moslim, hindoe) liepen met plastic foetussen en foto`s rond om vrije abortus te verhinderen. Door de discussie daar op te focussen dreigde de aandacht voor het vastleggen van reproductieve en seksuele rechten onder te sneeuwen.

Maar er sneeuwde meer onder. De taal van bevolkings-instituten is inmiddels dan wel aangepast, maar zijn de doelstellingen en de uitgangspunten werkelijk veranderd? Nog steeds gaat de UNFPA er vanuit dat de bevolkingsgroei gestopt moet worden en stelt zij geld beschikbaar voor programma`s om dit te bereiken. Te stellen dat er niets is veranderd rond Cairo zou te makkelijk zijn, maar feit is dat in Peru tussen 1996 en 1999, dus na Cairo!, 300.000 Indiaanse vrouwen gesteriliseerd werden, waarvan een klein gedeelte misschien 'vrijwillig'. Het was jammer dat despreekster hiervan niet op de hoogte was, te meer daar Nederland nog steeds keurig haar bijdrage aan UNFPA betaalt. Het idee is helaas nog lang niet verdwenen dat armoede bestrijding betekent: het bestrijden van de armen.

De diskussie ging deze avond over armoedebestrijding, oneerlijke verhoudingen tussen Noord en Zuid. Het effect van het patriarchaat (mannendominantie) werd niet besproken en eigenlijk denk ik er ook nu pas weer aan. Ook de inleiderssters gaven niet aan dat het extra vreemd is dat vrouwen en niet mannen gesteriliseerd worden (terwijl deze ingreep bij mannen bijvoorbeeld alleen al minder pijn oplevert). Bevolkingsprogramma`s in het Zuiden werden na de informatie van deze avond afgekeurd. Het gebruik van het begrip 'overbevolking' werd nauwelijks geanalyseerd en het idee bleef hangen dat er dan wel niet in het Zuiden, maar dan toch wel in Het Noorden te veel mensen zijn (met als voorbeelden de randstad, New York en dergelijke stadsagglomeraties).

Genoeg aanleiding voor een avond over bevolkingspolitiek in westerse landen.