03 Januari '05 1095 W Veroudering genezen?
Een zaaltje in Nieuwspoort, Den Haag, stroomde in rap tempo vol met
belangstellenden. Genomics was op de 10de december het
gespreksonderwerp van de genodigde politici. De organisatie, het Centre
for Society and Genomics (CSG), bedacht de bovenstaande aantrekkelijke
en uitdagende titel. Helaas bleken de politici nauwelijks in staat te
zijn op deze vraag in te gaan, ze bereden liever hun stokpaardjes.
Centre for Society and Genomics
Hub Zwart, directeur van het centrum, zette in het kort de strategie
van CSG uiteen. Hij sprak van een ware revolutie in de wetenschap, het
tempo van de ontwikkelingen is belangrijk voor de maatschappelijke
impact. Genomics is een dergelijke snel ontwikkelende technologie, een
'convergerende technologie'. Hiermee wordt bedoeld een technologie
waarin vele vakgebieden zoals computertechnologie, biologie,
atoomtechnologie en cognitieve wetenschappen samen komen.
Het is onder andere belangrijk om over Genomics te praten gezien de hoeveelheden geld die naar deze wetenschap stromen.
Zo heeft het Regie Orgaan Genomics 300 miljoen euro ter beschikking.
'Van belang is dat er in deze grote programma's aandacht is voor ELSA.
Van begin af aan moet er over maatschappelijke aspecten nagedacht
worden,' legt Hub Zwart uit. ELSA staat voor onderzoek naar Ethical,
Legal en Societal Aspecten van een ontwikkeling en is momenteel een
wereldwijde rage. Bedrijven en onderzoeksinstituten beseffen steeds
beter dat onderzoek buiten het beeld van de samenleving veel verzet kan
oproepen. Instituten die ELSA onderzoek doen proberen hiervoor een
oplossing te zijn. Zo noemt Hub Zwart innovatie 'een coevolutie tussen
wetenschap en samenleving'. CSG zal zich in Nederland met ELSA research
rond verschillende aspecten van genomics bezighouden zoals de
industrie, de agrofood sector en de medische sector.
Verschillende aanwezigen vroegen zich terrecht af waarom het woordje
'society' in de naam van CSG staat. 'Het zou over de maatschappij
moeten gaan, maar het instituut heeft zich nu al verstopt in één of
andere Universiteit,' merkte Wytze de Lange van X-Y na afloop op. Even
navragen bij Hub Zwart. 'Wat is de rol van NGO's binnen het werk van
CSG,' vroeg ik hem. 'Wij richten ons vooral op onderzoek,' was het
antwoord. Maar wel met de eis dat de onderzoekers samenwerken met
NGO's. Hoe die samenwerking eruit moet zien, en welke rol de NGO's in
de samenwerking krijgen werd me niet duidelijk. In ieder geval wil
Zwart geen geld geven aan NGO's om zelf onderzoek te doen, of hun visie
op papier te zetten.
Empowerment of disciplinering?
Meteen werd er afbreuk gedaan aan deze insteressante vraag nadat Hub
Zwart het stokje over had gegeven aan Jose van Eijnhoven, de
dagvoorzitster. Zij vond dat er ook wel andere woorden gekozen hadden
kunnen worden, zoals 'informatie' in plaats van empowerment en 'keuzen'
in plaats van disciplinering. Hiermee werd de kans op een scherp debat
bij voorbaat al in de kiem gesmoord.
De diskussie ging al snel over verantwoordelijkheid. Wie is er
bijvoorbeeld verantwoordelijk voor het steeds dikker worden van
kinderen? Eén van de stellingen die aan de politici werden voorgelegd
ging hierover. Evelien Tonkens van GL maakte in haar reactie goede sier
door het probleem in een sociale kontekst te plaatsen. 'Het heeft te
maken met ruimtelijke ordening, speelplaatsen voor kinderen, onder
andere. De politiek zal hier niet snel wat aan doen, het is te
ingewikkeld, er zijn teveel sectoren bij betrokken.' Margot Kranveldt
van de LPF en Henk Jan Ormel van het CDA vinden het toch vooral de
verantwoordelijkheid van kinderen zelf en hun ouders.
Opvallend was de gelatenheid die sprak uit de reacties van de politici.
'Het elan van de jaren 70 is weg. Wat doen we nu, ook al is genomics
een fait accompli?', vroeg Godelieve van Heteren van de PvdA zich af.
Je kunt de wetenschap toch niet stoppen,' klaagde Heleen Dupuis. Van
Heteren reageerde: 'het maakbaarheidsdenken kruipt overal in. Toch
moeten we wel wat proberen te sturen.' Evelien Tonkens was nog
negatiever over de rol van de overheid: 'De Overheid heeft steeds meer
de ondankbare rol van het remmen. Bedrijven zullen patienten aan hun
zijde vinden om ontwikkelingen te stimuleren.' Ze vreest dat de
politiek iedereen tegen de haren in zal strijken.
Het drama werd nog een beetje aangedikt door Rob Janssen van NIABA. Eén
van de interessantste opmerkingen van de dag zou uit de hoek van het
bedrijfsleven komen. Als behartiger van de bedrijfsbelangen wilde hij
meer aandacht voor het wegvluchten van bedrijven uit Nederland.
Economische aspecten zouden volgens hem ook een rol moeten hebben
binnen ELSA research. Hub Zwart beaamde dit, en zei dat er inderdaad
diskussies gevoerd worden over het meenemen van economische aspecten.
Werkplaats LAB denkt ook dat dit noodzakelijk is, de economie speelt
immers meestal een zeer belangrijke rol in wat er wanneer en waar
ontwikkeld wordt. Onze insteek is echter wel anders dan die van NIABA.
Terwijl NIABA een beter investeringsklimaat in Nederland probeert klaar
te spelen voor biotechnologie bedrijven wil LAB meer aandacht voor het
stevige prijskaartje dat er hangt aan genomics onderzoek. Wij willen
diskussies over hoe we met de beschikbare middelen een goede voor
iedereen toegankelijke zorg kunnen regelen. Wij willen diskussies over
de arbeidsomstandigheden voor mensen die in de verzorging werken, en
een redelijk salaris dat hiermee gepaard zou moeten gaan.
Om in termen van het CSG te spreken zien de politici de kansen voor
empowerment van mensen somber in. Ontwikkelingen zullen toch wel
doorgaan, en de overheid kan weinig anders doen dan de zaak een beetje
remmen. Disciplinering zal dus onherroepelijk aan de orde zijn, de
samenleving zal klaar gemaakt moeten worden om genomics te gaan
consumeren. Er moet gecommuniceerd worden met het publiek. En deze
propaganda machine begint op stoom te komen. Verschillende partijen
eisen het verplicht stellen van lesmateriaal over genomics op
middelbare scholen. Er ontstaan websites speciaal voor jongeren over
genomics.
De grote vraag is welke rol het Centre for Society and Genomics zal
kiezen: nemen ze het op voor de burger en proberen ze bescherming te
bieden tegen de voortrazende machine, of zullen ze genomics juist
faciliteren en het publiek klaar maken om de wilde toepassingen te
slikken? Hub Zwart merkte in zijn afsluitende woorden op dat het CSG al
in een vroeg stadium van de genomics ontwikkelingen met een
maatschappelijke diskussie is begonnen. Werkplaats LAB zou precies het
tegengestelde willen beweren: kansen voor een maatschappelijk debat
waar we wat aan hebben zijn juist al grotendeels verspeeld. Door de
enorme investeringen in genomics wordt het haast onmogelijk te kiezen
voor een wereld zonder genomics, en te kiezen voor een andere
investering van het geld, bijvoorbeeld in de basiszorg, ouderenzorg,
gehandicapten zorg en andere basisvoorzieningen die nu in rap tempo
worden afgebroken.
No comments yet: