Nanotechnologie ter discussie

02 Augustus '02 570 W Nanotech deeltjes dringen levende cellen binnen en concentreren zich in dierlijke organen

No small matter! ETC Communique nr. 76, mei/juni 2002

Onderwerp: Tijdens een feiten-zoekende bijeenkomst bij het Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) in maart dit jaar, rapporteerde onderzoekers dat nanodeeltjes gevonden worden in levers van laboratorium dieren, dat ze in levende cellen kunnen doordringen, en wellicht in bacterien kunnen doordringen en zodoende terug in de voedselketen kunnen belanden. Commercieel gebruik van nanoafmeting koolstof werd vergeleken met 'het beste ding na gesneden brood of het volgende asbest'. Ondanks deze onthullingen is er geen regelgevend orgaan (en zijn er geen plannen voor een dergelijk orgaan) dat zich toelegd op het volgen van deze krachtige en sterk invasieve nieuwe technologie.

Context: Voorgesteld als de groenste en geweldigste techno-fix ooit, voorstanders zien deze manipulaties op atomaire schaal als de oplossing voor onze milieu problemen en garanderen - niet alleen duurzame, maar altijd blijvende - ontwikkeling.

Nanotechnologie is het manipuleren van materie, gebruik makend van elementen uit het periodiek systeem (atomen en atoom clusters (moleculen) in de orde van een nanometer grootte, een miljardste meter). Op nanoschaal functioneren atomen volgens de regels van het fabelachtige rijk der quantum physica, waar gewone elementen extreme kracht, temperatuur tolerantie, kleuren, chemische reactiviteit, en electrische geleiding kunnen hebben - eigenschappen die op micro of macro schaal ondenkbaar zijn. Bedrijven spuwen al tonnen commercieel nanomateriaal uit te gebruiken als katalysatoren in cosmetica, verven, lakken, stoffen, en als versteviging. Enkele van de materialen zijn bekende componenten die tot nog toe nooit op nanoschaal op de markt zijn gebracht; andere materialen zijn op atomaire schaal gemodificeerde elementen die in de natuur niet bestaan. Enkele nieuwe vormen van koolstof (een bouwsteen van alle levende organismen) - nanobuisjes en fullerenes genaamd - worden voor het eerste gemaakt, en het effect ervan op het milieu is onbekend.

Gevolgen: Nanotechnologie - inclusief nanobiotechnologie - wordt door de industrie en overheden naar voren geschoven als 's werelds grootste en snelste industriele revolutie - elke technologische opschudding uit het verleden overschaduwend. Inmiddels zijn meer dan 450 toegewijde ondernemingen op de markt met een scala aan 'oude-nano' producten (bijvoorbeeld deeltjes die in cosmetica en spuitbussen gebruikte worden) en 'nieuwe-nano' producten (bijvoorbeeld chips, sensoren en nieuwe vormen van koolstof). Wereldwijde research en development uitgaven zijn 4 miljard Amerikaanse dollars. Het US National Science Foundation voorspelt dat binnen tien jaar de hele halfgeleider industrie en de helft van de pharmaceutische industrie gebaseerd is op nanotechnologie en dat in 2015, de wereldmarkt 1 trillioen dollar zal bedragen. De industrie zal er hard aan werken zeker te zijn dat gezondheids- en milieu belangen de progressie van nanotechnologie niet zullen verhinderen, zoals bij biotechnologie is gebeurd.

Beleid: Aangezien nanotechnologie in het algemeen werkt aan de elementaire bouwstenen van het leven - in plaats van aan het leven zelf - heeft het nauwkeurige sociale, politieke en regulerende onderzoeken kunnen omzeilen. De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) heeft tot nog toe geen beleid of protocollen opgesteld om de veiligheid van nano-deeltjes in producten die al op de markt zijn te beschouwen. Gegeven de zorgen die zijn geuit aangaande besmetting van levende organismen met nanodeeltjes zouden staatshoofden tijdens de World Summit on Sustainable Development in Johannesburg (26 aug. - 4 sept, 2002) een onmiddelijk moratorium moeten afkondigen op commerciele productie van nieuwe nanomaterialen en een transparant wereldwijd proces moeten inzetten voor het evalueren van de socio-economische, gezondheids en milieu effecten van deze technologie.

De hele text kan gelezen worden op de website van ETC group: www.etcgroup.org (Engelstalig).

Vertaald door Herman van Wietmarschen